16-bo‘lim
Zaxira nusxa va bulut
Ma'lumot qanday yo'qoladi, 3-2-1 qoidasi, sinxronlash va zaxira farqi, Google Drive va OneDrive, havola ulashish va versiyalar tarixi.
Ushbu bo‘lim mundarijasi
Bu darslikdagi eng muhim bo'lim. Kompyuterda ishlaydigan deyarli har bir odam bir kun kelib ma'lumot yo'qotadi - bu vaqt masalasi.
Farq faqat bitta narsada: zaxira nusxasi bor odam uchun bu bir soatlik noqulaylik, yo'q odam uchun esa yillik mehnatning yo'qolishi.
Ma'lumot qanday yo'qoladi #
| Sabab | Qanchalik tez-tez |
|---|---|
| Tasodifan o'chirib yuborish | Eng ko'p uchraydigan |
| Disk buzilishi | Har qanday disk bir kun ishdan chiqadi |
| Fleshkani yo'qotish yoki sindirish | Juda ko'p |
| Virus (fayllarni shifrlovchi) | Kamroq, lekin halokatli |
| O'g'irlik, yong'in, suv | Kamdan-kam, lekin hammasini oladi |
| Faylni noto'g'ri tahrirlab saqlab yuborish | Har kuni |
Disk buzilishi eskirish bilan bog'liq emas - yangi disk ham birinchi yilda ishdan chiqishi mumkin.
SSD diskda yana bir xususiyat bor: u ko'pincha ogohlantirmasdan o'ladi. Eski HDD odatda avval shovqin chiqara boshlaydi va sizga vaqt beradi. SSD esa kecha ishlab, bugun umuman aniqlanmasligi mumkin.
Ya'ni "belgilarini kutaman" strategiyasi ishlamaydi.
3-2-1 qoidasi #
Butun dunyoda qabul qilingan oddiy qoida:
Bu qoidaning mantiqi oddiy: har bir xavf bir vaqtda faqat bitta nusxaga yetib boradi. Disk buzilsa - bulut qoladi. Hisob buzilsa - tashqi disk qoladi. Uyda yong'in bo'lsa - bulut qoladi.
Sinxronlash va zaxira - bir narsa emas #
Bu eng ko'p chalkashtiriladigan va eng qimmatga tushadigan tushunmovchilik.
| Sinxronlash (Sync) | Zaxira (Backup) | |
|---|---|---|
| Nima qiladi | O'zgarishni hamma joyga darhol uzatadi | Ma'lum vaqtdagi holatni saqlaydi |
| Faylni o'chirsangiz | Hamma joydan o'chadi | Zaxirada qoladi |
| Faylni buzsangiz | Buzilgan nusxa tarqaladi | Eski nusxa qoladi |
| Misol | Google Drive papkasi | Tashqi diskdagi nusxa |
Ko'pchilik "hamma faylim Google Drive'da, demak xavfsiz" deb o'ylaydi. Bu xavfli yanglishish.
Drive papkasidagi faylni o'chirsangiz, u bulutdan ham o'chadi. Virus fayllaringizni shifrlasa, shifrlangan nusxa bulutga ham yuklanadi.
Ya'ni sinxronlash sizni disk buzilishidan himoya qiladi, lekin o'z xatoyingizdan va virusdan himoya qilmaydi.
Shuning uchun 3-2-1 qoidasidagi uchinchi nusxa - kompyuterga ulanib turmagan tashqi disk - muhim.
Google Drive va OneDrive ikki himoya beradi:
- Savat - o'chirilgan fayl 30 kun saqlanadi va qaytariladi;
- Versiyalar tarixi - faylning oldingi holatlariga qaytish mumkin.
Google Drive'da: faylga o'ng tugma → File information → Version history. OneDrive'da: o'ng tugma → Version history.
Bu "faylni noto'g'ri tahrirlab saqlab yubordim" holatini hal qiladi - bu esa eng ko'p uchraydigan yo'qotish turi.
Bulut xizmatlari #
| Xizmat | Bepul hajm | Kim uchun qulay |
|---|---|---|
| Google Drive | 15 GB | Gmail ishlatadiganlar; Docs va Sheets bilan birga |
| OneDrive | 5 GB | Windows'ga qurilgan, Office bilan birga |
| Yandex Disk | 5 GB | Yandex xizmatlaridan foydalanuvchilar |
Bepul hajm odatdagi hujjatlar uchun yetarli. Uni faqat rasm va video to'ldiradi.
Windows 10 va 11 da OneDrive oldindan o'rnatilgan. Microsoft hisobiga kirgan bo'lsangiz, u Desktop, Documents va Pictures papkalarini avtomatik sinxronlab turishi mumkin.
Buni tekshiring: vazifalar panelidagi bulut belgisini bosing → Settings → Sync and backup.
Bu qulay, lekin bilib turish kerak: shu holatda ish stolingizdagi fayllar aslida bulutda turadi. Internet bo'lmasa, ba'zi fayllar ochilmasligi mumkin.
Havola bilan ulashish #
Katta faylni pochta orqali yuborishning eng to'g'ri yo'li - uni bulutga yuklab, havolasini yuborish.
Google Drive'da: faylga o'ng tugma → Share → Copy link.
Ruxsat darajalarini tanlash muhim:
| Daraja | Kim ochadi |
|---|---|
| Restricted | Faqat siz ruxsat bergan manzillar |
| Anyone with the link - Viewer | Havola bor har kim - faqat ko'radi |
| Anyone with the link - Commenter | Izoh qoldira oladi |
| Anyone with the link - Editor | O'zgartira va o'chira oladi |
Havolani "Anyone with the link - Editor" qilib qo'ysangiz, havola qo'lida bo'lgan har qanday odam faylni o'zgartirishi yoki o'chirishi mumkin.
Havolalar esa tarqaladi: kimdir uni guruhga tashlaydi, kimdir boshqaga yuboradi.
Qoida: boshqalar faqat ko'rishi kerak bo'lsa - Viewer. Birgalikda ishlash kerak bo'lsa, "Anyone with the link" emas, aniq pochta manzillarini qo'shing.
O'quvchilar yoki xodimlar ro'yxati bo'lgan fayllarni hech qachon "Anyone with the link" qilib qo'ymang - bu shaxsiy ma'lumotni ochiq internetga qo'yish bilan barobar.
Tashqi disk va fleshka #
| Fleshka (USB) | Tashqi disk | |
|---|---|---|
| Hajm | 16-256 GB | 1-4 TB |
| Narx | Arzon | Qimmatroq, lekin 1 GB uchun arzon |
| Ishonchliligi | Past - yo'qoladi, sinadi | Yuqoriroq |
| Ishlatish | Fayl olib yurish | Zaxira nusxa |
Fleshka tashish uchun mo'ljallangan, saqlash uchun emas.
Sabablari: u kichkina va oson yo'qoladi, cho'ntakda sinadi, ulagichi uziladi va arzon modellarida xotira chiplari bir necha yilda ma'lumotni yo'qotishi mumkin.
Yagona nusxangiz fleshkada bo'lsa - bu zaxira emas, xavf.
Oddiy zaxira tartibi #
Murakkab dastur shart emas. Quyidagi tartib ko'pchilik uchun yetarli:
- Har kuni: muhim papkalarni bulutga sinxronlang (avtomatik).
- Oyiga bir marta: tashqi diskni ulang,
Documentspapkasini nusxalang, diskni uzib qo'ying. - Har chorakda: zaxiradan bitta faylni ochib ko'ring.
Tekshirilmagan zaxira - zaxira emas.
Odamlar yillab fayl nusxalab yuradi, keyin kerak bo'lganda disk o'qilmasligini yoki papka bo'sh ekanini bilib qoladi.
Chorakda bir marta zaxiradan bitta faylni ochib ko'ring. Bu besh daqiqa oladi va zaxirangiz haqiqatan ishlayotganiga ishonch beradi.
Zaxira papkasini sana bilan nomlang: zaxira-2026-09-11.
Shunda bir nechta zaxira saqlanadi va "qaysi biri yangi?" degan savol tug'ilmaydi. Eski zaxirani darhol o'chirmang - ba'zan muammo bir necha hafta o'tib bilinadi.
- Hozir kompyuteringizda nechta nusxada saqlangan muhim faylni sanang.
- 3-2-1 qoidasi bo'yicha sizda nima yetishmayotganini aniqlang.
- Bulut xizmatiga kiring va qancha joy bo'sh ekanini ko'ring.
- Bitta muhim papkani bulutga yuklang.
- Bitta faylning versiyalar tarixini oching.
- Faylni havola bilan ulashing va ruxsat darajasini "Viewer" qiling.
- Sinxronlash va zaxira farqini o'z so'zingiz bilan yozing.
- Tashqi disk yoki fleshkaga
Documentspapkasini nusxalang. - Nusxa papkasini sana bilan nomlang.
- Zaxiradan bitta faylni ochib, ishlayotganini tekshiring.
Xulosa #
- Ma'lumot yo'qolishi vaqt masalasi; eng ko'p sabab - tasodifan o'chirish.
- SSD ko'pincha ogohlantirmasdan ishdan chiqadi.
- 3-2-1: uchta nusxa, ikki xil joyda, bittasi boshqa binoda.
- Sinxronlash zaxira emas - o'chirgan faylingiz bulutdan ham o'chadi.
- Versiyalar tarixi noto'g'ri tahrirdan qutqaradi.
- Havola ulashganda "Viewer" ruxsatini tanlang; shaxsiy ma'lumotni hech qachon ochiq havolaga qo'ymang.
- Fleshka - tashish vositasi, zaxira emas.
- Tekshirilmagan zaxira - zaxira emas; chorakda bir marta sinab ko'ring.
Keyingi bo'limda parollar, firibgarlik va virusdan himoyani ko'ramiz.
O‘qish tarixini saqlamoqchimisiz?
Tizimga kirsangiz, tugatgan bo‘limlaringiz saqlanadi va qoldirgan joyingizdan davom etasiz.
Xatolik topdingizmi?
Imlo xatosi, ishlamaydigan kod yoki noto‘g‘ri ma‘lumotni ko‘rsangiz - bizga xabar bering. Har bir xabar administrator tomonidan ko‘rib chiqiladi.