Nosozliklarni o'zingiz bartaraf etish - Kompyuter savodxonligi

Kompyuter muammolarining katta qismi oddiy va ularni o'zingiz hal qilishingiz mumkin. Usta chaqirishdan oldin bu bo'limdagi qadamlarni bajaring - ko'p hollarda muammo shu yerda tugaydi.

Izchil yondashuv #

Tajribasiz odam muammoni ko'rganda tasodifiy tugmalarni bosa boshlaydi. Tajribali odam esa har doim bir xil tartibda harakat qiladi.

Tartib bilan ishlash tasodifiy urinishlardan tezroq natija beradi

Nega qayta yuklash haqiqatan yordam beradi

Bu hazil emas. Uzoq ishlagan kompyuterda vaqtinchalik fayllar to'planadi, dasturlar xotirani bo'shatmay qoladi, tarmoq ulanishlari osilib turadi.

Qayta yuklash hammasini toza holatga qaytaradi.

Muhim tafsilot: Shut down emas, Restart ni tanlang. Windows 10 va 11 da "Shut down" to'liq o'chirmaydi - u tizim holatini saqlab qo'yadi (tez yonish uchun). Restart esa har doim to'liq qayta yuklaydi.

Vazifalar dispetcheri (Task Manager) #

Ctrl + Shift + Esc - kompyuterda nima ishlayotganini ko'rsatadi. Bu eng muhim diagnostika vositasi.

Bo'lim	Nimani ko'rsatadi
Processes	Ishlayotgan dasturlar va ular qancha resurs yeyayotgani
Performance	Protsessor, xotira, disk va tarmoq yuklamasi
Startup apps	Kompyuter yonganda o'zi ishga tushadigan dasturlar

Qotgan dasturni yopish: Processes ro'yxatidan uni toping → tanlang → pastdagi End task tugmasini bosing.

Saqlanmagan ish yo'qoladi

End task dasturni majburan to'xtatadi. Saqlanmagan hamma narsa yo'qoladi.

Shuning uchun avval biroz kutib ko'ring. "Not responding" yozuvi dastur o'lgan degani emas - u og'ir ish bilan band bo'lishi mumkin. Katta Excel fayli yoki uzun hujjat bir necha daqiqa javob bermasligi normal.

Faqat bir necha daqiqadan keyin ham javob bermasa - End task.

Kompyuter sekin ishlaydi #

Tartib bilan tekshiring:

Task Manager → Performance oching. Qaysi ko'rsatkich 100% ga yaqin?

100% ga yaqin	Ma'nosi	Nima qilish
Memory (xotira)	Xotira to'lgan	Keraksiz dastur va varaqlarni yoping
CPU (protsessor)	Biror dastur band	Processes'dan aybdorni toping
Disk	Disk yuklangan	Yangilanish yoki antivirus tekshiruvi ketayotgan bo'lishi mumkin

Startup apps bo'limini oching. U yerda kompyuter bilan birga ishga tushadigan dasturlar bor. Keraksizlarini Disable qiling - kompyuter sezilarli tez yonadi.
Diskda joy bormi? Settings → System → Storage. Disk to'lib ketgan bo'lsa (10% dan kam bo'sh joy), Windows sekinlashadi.
Brauzerdagi varaqlar. Yigirmatadan ko'p varaq - bu sezilarli yuklama.

Diskni bo'shatish

Settings → System → Storage → Temporary files - Windows vaqtinchalik fayllarni ko'rsatadi va ularni xavfsiz o'chirish imkonini beradi.

Odatda bir necha gigabayt bo'shaydi. Bu yerdagi hamma narsani belgilash xavfsiz, faqat Downloads ni belgilamang - u sizning yuklagan fayllaringiz.

Internet ishlamayapti #

Tartib bilan:

Qadam	Tekshiring
1	Boshqa qurilmada (telefonda) internet bormi?
2	Router yoqiqmi, chiroqlari qanday yonayapti?
3	Wi-Fi ulanganmi yoki kabel joyidami?
4	Routerni o'chirib, 30 soniyadan keyin yoqing
5	Kompyuterni qayta yuklang
6	Provayderga qo'ng'iroq qiling

Agar telefonda ham ishlamasa - muammo kompyuterda emas, routerda yoki provayderda.

Telegram ishlaydi, saytlar ochilmaydi

Bu alohida holat va u odatda DNS muammosi (9-bo'limga qarang).

Sinab ko'rish mumkin bo'lgan yechim - DNS serverini qo'lda ko'rsatish:

Settings → Network & internet → Wi-Fi (yoki Ethernet) → Hardware properties → DNS server assignment → Edit → Manual

IPv4 ni yoqing va birinchi maydonga ommaviy DNS manzilini yozing - masalan 1.1.1.1 yoki 8.8.8.8.

Bu sozlama zararsiz va istalgan vaqtda Automatic (DHCP) ga qaytariladi.

Printer bosmayapti #

Tekshiring	Izoh
Printer yoqiqmi	Eng ko'p uchraydigan sabab
Qog'oz bormi, tiqilib qolmaganmi	Indikator chirog'iga qarang
Kabel yoki Wi-Fi ulanganmi
Settings → Printers'da "Offline" turibdimi	Printerni o'chirib yoqing
Navbatda eski hujjat qolmaganmi	Printerga ikki marta bosing → hammasini bekor qiling
To'g'ri printer tanlanganmi	"Microsoft Print to PDF" tanlangan bo'lishi mumkin

Navbatda osilib qolgan hujjat

Ko'p hollarda printer ishlamaydi, chunki navbatda xatolik bilan osilib qolgan eski hujjat turadi va u keyingilarini to'sib qo'yadi.

Settings → Bluetooth & devices → Printers → printeringizni tanlang → Open print queue → hamma hujjatni bekor qiling.

Keyin qaytadan bosib ko'ring.

Ovoz yo'q #

Vazifalar panelidagi karnay belgisini bosing - ovoz o'chirilgan bo'lishi mumkin.
Karnay belgisiga bosib, chiqish qurilmasini tanlang. Ko'pincha ovoz HDMI orqali monitorga yoki ulanmagan quloqchinga yuborilayotgan bo'ladi.
Dasturning o'z ovozini tekshiring (video pleyer, brauzer).
Settings → System → Sound → Volume mixer - har bir dastur uchun alohida ovoz darajasi.

Fayl ochilmayapti #

Xabar	Sababi	Yechim
"Choose an app to open"	Bu turdagi fayl uchun dastur yo'q	Mos dastur o'rnating
Fayl buzilgan	Nusxa ko'chirish to'liq bo'lmagan	Zaxiradan oling
"Access denied"	Huquq yo'q	Administrator sifatida oching
Ochilyapti, lekin bo'sh	Noto'g'ri dastur tanlangan	O'ng tugma → Open with

Muammoni to'g'ri tasvirlash #

Yordam so'rashda ham ko'nikma bor. "Kompyuter ishlamayapti" deyish hech kimga yordam bermaydi.

Yomon	Yaxshi
"Ishlamayapti"	"Word ochilganda darhol yopilib qoladi"
"Xato chiqdi"	"Ekranda `0x80070005` xatosi chiqdi"
"Hech narsa qilmadim"	"Kecha yangilanish o'rnatilgandan keyin boshlandi"

Uchta savolga javob tayyorlang

Yordam so'rashdan oldin:

Nima qilmoqchi edingiz? ("Hujjatni bosmoqchi edim")
Nima kutgan edingiz? ("Printer bosishi kerak edi")
Aslida nima bo'ldi? ("Hech narsa chiqmadi, xato ham yo'q")

Va xato xabarining suratini oling (Win + Shift + S).

Bu ma'lumot bilan har qanday mutaxassis muammoni bir necha marta tezroq hal qiladi. Ko'pincha esa siz shu savollarga javob berayotib o'zingiz yechimni topasiz.

Qachon mutaxassisga murojaat qilish kerak #

Quyidagi holatlarda o'zingiz urinmang:

Kompyuter umuman yonmayapti yoki g'alati shovqin chiqaryapti;
Ekranda ko'k ekran takroran chiqyapti;
Diskdan taqillash ovozi kelyapti - bu diskning o'lim belgisi, darhol fayllarni ko'chirib oling;
Suv to'kilgan - darhol o'chiring va rozetkadan uzing, yoqmang;
Fayllar shifrlanib, pul talab qilinyapti.

Shifrlovchi virus yuqqan bo'lsa

Fayllaringiz ochilmay qolib, "to'lov qiling" degan xabar chiqsa:

Kompyuterni tarmoqdan uzing (Wi-Fi ni o'chiring, kabelni sug'uring) - virus tarmoqdagi boshqa kompyuterlarga tarqalmasin;
To'lov qilmang - to'laganlarning ko'pi baribir fayllarini qaytarib ololmaydi va bu firibgarlikni rag'batlantiradi;
Mutaxassisga murojaat qiling;
Fayllarni zaxiradan tiklang.

Bu 16-bo'limdagi zaxira qoidasi eng ko'p asqotadigan holat.

Amaliy topshiriq

Ctrl + Shift + Esc bilan Vazifalar dispetcherini oching.
Performance bo'limida xotira qancha to'lganini ko'ring.
Startup apps ro'yxatini oching va keraksizlarini aniqlang.
Settings → System → Storage'dan vaqtinchalik fayllarni tozalang.
Brauzerdagi ochiq varaqlarni sanang va keraksizlarini yoping.
Routerni o'chirib yoqishni mashq qiling.
Ovoz chiqish qurilmasini almashtirib ko'ring.
Printer navbatini oching va bo'sh ekanini tekshiring.
Win + Shift + S bilan ekrandan surat olishni mashq qiling.
Uchta savolga javob shaklida bitta muammoni yozib ko'ring.

Xulosa #

Tartib bilan ishlang: xabarni o'qing → nima o'zgarganini eslang → oddiy yechimni sinang → xatoni qidiring.
Bir vaqtda faqat bitta narsani o'zgartiring.
Restart (Shut down emas) muammolarning katta qismini hal qiladi.
Ctrl + Shift + Esc - Vazifalar dispetcheri, asosiy diagnostika vositasi.
"Not responding" o'lgan degani emas - avval kutib ko'ring.
Internet yo'q bo'lsa, avval boshqa qurilmada tekshiring.
Printer ishlamasa, birinchi navbatda navbatni tozalang.
Muammoni tasvirlashda xato matnini aynan keltiring va surat oling.
Diskdan taqillash eshitilsa - darhol fayllarni ko'chiring.

Keyingi bo'lim - yakuniy amaliy loyiha: hamma o'rganganingizni bitta ish oqimida birlashtiramiz.