Elektron pochta - Kompyuter savodxonligi

Elektron pochta - rasmiy yozishmaning asosiy vositasi. Telegram tez va qulay, lekin ariza, hisobot va rasmiy murojaat pochta orqali yuboriladi.

Pochta manzili yana bir vazifani bajaradi: u sizning internetdagi shaxsingiz. Deyarli har bir xizmatga ro'yxatdan o'tish uchun u kerak.

Manzil tuzilishi #

Bitta xato harf xatni butunlay boshqa odamga yuboradi

Manzilni og'zaki aytishda

Telefonda pochta manzilini aytayotganda @ ni "it" yoki "et" deb ayting, nuqtani esa "nuqta" deb.

Lotin harflarini aniqlik uchun so'z bilan ayting: "h - Husanboy, q - Qodirov". Bitta harf xato bo'lsa, xat butunlay boshqa odamga ketadi va siz buni bilmay qolasiz.

Pochta manzilini tanlash #

Manzil sizni ifodalaydi. Rasmiy ishda ishlatiladigan manzil jiddiy bo'lishi kerak.

Yomon	Yaxshi
`supermalika_2005@...`	`malika.tursunova@...`
`qwerty12345@...`	`h.qodirov@...`
`prinsessa_uz@...`	`n.saidova.maktab14@...`

Ikkita manzil tuting

Bu oddiy, lekin juda foydali odat:

Asosiy manzil - ish, hujjat, bank va davlat xizmatlari uchun. Uni hamma joyga tarqatmang.
Ikkinchi manzil - saytlarga ro'yxatdan o'tish, aksiya va obunalar uchun.

Shunda asosiy pochtangizga spam kam tushadi va muhim xatlar yo'qolmaydi.

Xat oynasi #

Yangi xat yozayotganda to'rt maydon bo'ladi:

Maydon	Nimani yozasiz
To (Kimga)	Asosiy qabul qiluvchi
Cc (Nusxa)	Xabardor bo'lishi kerak bo'lganlar
Bcc (Yashirin nusxa)	Qabul qiluvchilar bir-birini ko'rmaydi
Subject (Mavzu)	Xat nima haqida

Bcc - ko'p odamga xat yuborishda

Ko'p odamga (masalan barcha ota-onalarga) xat yuborayotganda manzillarni To yoki Cc ga yozmang.

Aks holda har bir qabul qiluvchi qolgan hammaning pochta manzilini ko'radi. Bu ularning shaxsiy ma'lumotini ruxsatsiz tarqatish bo'ladi - va bitta odam "Reply All" bossa, javob hammaga ketadi.

To'g'ri yo'l: o'z manzilingizni To ga, qolganlarini esa Bcc ga yozing. Hamma xatni oladi, lekin hech kim boshqalarning manzilini ko'rmaydi.

Mavzu qatori #

Bu xatning eng muhim qismi - qabul qiluvchi birinchi shuni ko'radi.

Yomon mavzu	Yaxshi mavzu
(bo'sh)	`9-A sinf 1-chorak hisoboti`
`Salom`	`Dars jadvaliga o'zgartirish - 15-sentyabr`
`MUHIM!!!`	`Ariza: yillik ta'til (H. Qodirov)`
`hujjat`	`Imzolangan shartnoma - 3 varaq`

Mavzusiz xat spam papkasiga tushish ehtimoli yuqori.

Rasmiy xat namunasi #

Natija

Mavzu: 9-A sinf 1-chorak hisoboti

Assalomu alaykum, Nodira Karimovna!

9-A sinfning 1-chorak yakuniy hisobotini yuborayapman.
Faylda o'quvchilar ro'yxati, chorak baholari va davomat
ma'lumotlari bor.

Savollaringiz bo'lsa, bemalol murojaat qiling.

Hurmat bilan,
Husanboy Qodirov
Matematika o'qituvchisi, 14-maktab
Telefon: +998 XX XXX-XX-XX

Tuzilma har doim bir xil: salomlashish → maqsad → tafsilot → yakun → imzo.

Uchta qoida

Birinchi jumlada maqsadni ayting. Qabul qiluvchi kuniga o'nlab xat oladi. "Sizga murojaat qilishga qaror qildim..." deb boshlamang.
Qisqa yozing. Uch-to'rt abzats yetarli. Uzun matn kerak bo'lsa, uni faylga soling.
Yuborishdan oldin qayta o'qing. Ayniqsa qabul qiluvchi manzilini va ilova qo'shilganini.

Ilova (attachment) #

Faylni xatga qo'shish uchun qog'oz qisqichi belgisini bosing.

Muammo	Yechim
Fayl 25 MB dan katta	Bulutga yuklab, havola yuboring (16-bo'lim)
Ko'p fayl	ZIP arxivga soling (7-bo'lim)
Qabul qiluvchida Word yo'q	PDF qilib yuboring (15-bo'lim)
Fayl nomi tushunarsiz	Yuborishdan oldin qayta nomlang

Eng ko'p uchraydigan xato

"Ilovani qo'shishni unutdim" - bu dunyodagi eng ko'p yuboriladigan ikkinchi xat.

Oldini olish odati: avval faylni qo'shing, keyin matn yozing. Ko'p pochta xizmatida "ilova" so'zini yozib ilova qo'shmasangiz, yuborishdan oldin ogohlantirish chiqadi - lekin unga ishonib qolmang.

Javob berish #

Tugma	Kimga ketadi
Reply (Javob)	Faqat xatni yozgan odamga
Reply All (Hammaga javob)	Yozgan odamga va barcha Cc dagilarga
Forward (Yo'naltirish)	Siz tanlagan yangi odamga

"Reply All" - eng ko'p pushaymon qildiradigan tugma

Yigirma kishiga yuborilgan xatga "Rahmat!" deb Reply All bossangiz, yigirma kishining hammasi buni oladi.

Bundan ham yomoni: xat ichidagi shaxsiy izohingiz yoki tanqidiy fikringiz tasodifan butun ro'yxatga ketishi mumkin.

Qoida: Reply All ni faqat javobingiz haqiqatan ham hammaga kerak bo'lganda bosing. Ikkilansangiz - oddiy Reply bosing.

Tartib - papkalar va belgilar #

Pochta tez to'lib ketadi. Ikki oddiy vosita yordam beradi:

Papkalar (yorliqlar) - "Maktab", "Hisobotlar", "Shaxsiy". O'qilgan xatni papkaga ko'chiring.
Arxiv - o'chirmasdan ko'zdan yashirish. Xat saqlanadi va qidiruvda topiladi.

Qidiruv hamma narsadan tez ishlaydi. Yuboruvchi ismini yoki xatdagi so'zni yozsangiz yetarli.

"Inbox Zero" usuli

Har bir xatni ko'rganingizda darhol bittasini tanlang:

Javob bering - agar ikki daqiqadan kam vaqt olsa;
Papkaga ko'chiring - keyinroq kerak bo'lsa;
Arxivlang - endi kerak emas, lekin saqlanib qolsin;
O'chiring - umuman keraksiz.

"Keyinroq qarayman" deb qoldirilgan xat hech qachon qaralmaydi va ularning soni oshib boradi.

Spam va xavfsizlik #

Spam - so'ralmagan reklama xatlari. Pochta xizmatlari ularning aksariyatini avtomatik ajratadi.

Pochtadagi firibgarlik belgilari

Quyidagi belgilardan bittasi bo'lsa ham - ehtiyot bo'ling:

Belgi	Misol
Shoshiltiradi	"24 soat ichida javob bermasangiz hisobingiz o'chiriladi"
Kutilmagan yutuq	"Siz 10 000 dollar yutdingiz"
Parol so'raydi	Hech bir haqiqiy xizmat pochtada parol so'ramaydi
Manzil o'xshash, lekin boshqa	`[email protected]`
Ilovada `.exe` yoki `.zip`	Kutilmagan fayl - ochmang
Umumiy murojaat	"Hurmatli mijoz" - ismingizni bilmaydi

Nima qilish kerak: havolani bosmang, ilovani ochmang, javob yozmang. Xatni Spam deb belgilang va o'chiring.

Agar xat haqiqatan ham bankdan bo'lishi mumkin deb o'ylasangiz - bankka o'zingiz qo'ng'iroq qiling yoki ilovaga o'zingiz kiring. Xatdagi raqam va havoladan foydalanmang.

Hisobni himoyalash

Pochta hisobi - eng muhim hisob. Chunki boshqa hamma xizmatning parolini tiklash aynan u orqali bo'ladi.

Pochtangizni qo'lga kiritgan odam bank, Telegram va davlat xizmatlari hisobingizni ham tiklab olishi mumkin.

Shuning uchun pochtada ikki bosqichli tasdiqlashni albatta yoqing. 17-bo'limda uni qanday yoqishni ko'rsatamiz.

Amaliy topshiriq

Pochta manzilingizni ikki qismga ajrating.
Rasmiy ish uchun mos manzilingiz bor-yo'qligini baholang.
O'zingizga sinov xati yuboring va ilova qo'shing.
Cc va Bcc farqini amalda sinab ko'ring.
Yuqoridagi namuna asosida rasmiy xat yozing.
Pochtangizda "Maktab" nomli papka yarating.
Bitta xatni shu papkaga ko'chiring.
Spam papkasini oching va u yerdagi xatlardagi firibgarlik belgilarini toping.
Imzo (signature) sozlamasini toping va o'z imzongizni qo'shing.
Bir hafta davomida har bir xatga to'rt qarordan birini qo'llang.

Xulosa #

Pochta manzili ikki qismdan: foydalanuvchi nomi @ xizmat.
Rasmiy ish uchun jiddiy manzil tanlang; ikkinchi manzilni ro'yxatdan o'tishlarga ishlating.
Ko'p odamga xat yuborganda manzillarni Bcc ga yozing.
Mavzu qatori - xatning eng muhim qismi; bo'sh qoldirmang.
Ilovani matndan oldin qo'shing.
Reply All ni faqat javob hammaga kerak bo'lganda bosing.
Haqiqiy xizmat hech qachon pochtada parol so'ramaydi.
Pochta hisobi - barcha boshqa hisoblarning kaliti; uni alohida himoyalang.

Keyingi bo'limda Word'da hujjat tayyorlashni o'rganamiz.