Klaviatura va sichqoncha - Kompyuter savodxonligi

Klaviatura va sichqoncha - kompyuter bilan gaplashadigan ikki vosita. Ularni yaxshi bilish tezlikni ikki-uch barobar oshiradi.

Klaviatura bo'limlari #

Barmoqlar asosiy qatorda turadi va u yerdan boshqa tugmalarga yetadi

Muhim tugmalar #

Tugma	Vazifasi
`Enter`	Tasdiqlash yoki yangi qatorga o'tish
`Backspace`	Kursordan chapdagi belgini o'chiradi
`Delete`	Kursordan o'ngdagi belgini o'chiradi
`Shift`	Katta harf va tugmaning yuqorisidagi belgi
`Caps Lock`	Doimiy katta harf rejimi
`Tab`	Xatboshi yoki keyingi maydonga o'tish
`Esc`	Bekor qilish, oynani yopish
`Home` / `End`	Qator boshiga / oxiriga
`Ctrl + Home` / `Ctrl + End`	Hujjat boshiga / oxiriga
`Page Up` / `Page Down`	Bir ekran yuqoriga / pastga
`Insert`	Yozish va ustiga yozish rejimini almashtiradi

Matn birdan ustiga yoziladigan bo'lib qolsa

Siz tasodifan Insert tugmasini bosgansiz. Bu "ustiga yozish" (overtype) rejimini yoqadi: yozgan har bir harfingiz keyingi harfni o'chirib, uning o'rniga tushadi.

Yechim - Insert ni yana bir marta bosish. Bu ko'pchilikni qo'rqitadigan, lekin butunlay zararsiz holat.

Ko'r usulda yozish #

Klaviaturaga qaramay yozish - o'rganishga arziydigan ko'nikma. U ikki narsa beradi: tezlik va charchamaslik.

Asosiy joylashuv: chap qo'l barmoqlari A S D F, o'ng qo'l barmoqlari J K L ; ustida turadi. Bosh barmoqlar probelda.

F va J tugmalarida kichik do'mboqcha bor - ularni barmoq bilan paypaslab topish mumkin. Shu tufayli qaramasdan qo'lni to'g'ri joyga qo'yasiz.

Bosqich	Maqsad	Muddat
1	Barmoqlarni asosiy qatorda ushlash	1 hafta
2	Qaramay yozish, tezlik muhim emas	2-3 hafta
3	Daqiqasiga 30 so'z	1-2 oy
4	Daqiqasiga 50+ so'z	Muntazam ish bilan

Birinchi hafta sekinroq bo'ladi

Ko'r usulda yozishni o'rganayotganda dastlab tezligingiz tushadi. Bu normal va ko'pchilik aynan shu bosqichda tashlab yuboradi.

Ikki-uch haftada esa eski tezlikka qaytasiz, keyin uni ortda qoldirasiz. Kuniga 15 daqiqa mashq yetarli.

Muhim shart: qaramaslikka qat'iy rioya qiling. Bir marta qarasangiz, miya eski odatga qaytadi.

O'zbekcha yozish #

Bu bo'limdagi eng ko'p savol tug'diradigan mavzu, shuning uchun aniq javob beramiz.

O'zbek lotin alifbosi uchun alohida klaviatura kerak emas. Windows ro'yxatida "Uzbek Cyrillic" bor, lekin "Uzbek Latin" degan tugmalar joylashuvi umuman mavjud emas - va u kerak ham emas.

Sababi oddiy: o'zbek lotin alifbosidagi barcha harflar ingliz klaviaturasida allaqachon bor. ch, sh, ng ikki harfdan yoziladi. Faqat ikkita belgi alohida e'tibor talab qiladi:

Belgi	Nomi	Qayerda ishlatiladi
`ʻ`	Tutuq belgisi (yuqori vergul)	oʻzbek, toʻqqiz, yoʻl
`ʼ`	Ayirish belgisi	saʼat, maʼno, taʼlim

Klaviaturadagi oddiy apostrof (') ularning ikkalasidan ham farq qiladi. Amalda ko'pchilik aynan oddiy apostrofni ishlatadi va bu tushunarli - bu sayt ham shunday yozadi.

Word'da to'g'ri belgini qanday kiritish mumkin

Agar rasmiy hujjatda to'g'ri belgi kerak bo'lsa, Word'da oson yo'l bor:

02BB deb yozing va darhol Alt + X bosing - ʻ chiqadi;
02BC deb yozib Alt + X bossangiz - ʼ chiqadi.

Buni har safar takrorlamaslik uchun File → Options → Proofing → AutoCorrect Options bo'limida almashtirish qoidasini qo'shing: masalan o\yozilgandaoʻ` ga aylantirsin.

Eng muhim qoida esa boshqa: bitta hujjat ichida bir xil belgini ishlating. Aralashtirish qidiruvni buzadi - to'qqiz deb qidirsangiz toʻqqiz topilmaydi.

Til almashtirish #

Ruscha yoki boshqa tilda yozish kerak bo'lsa, tilni qo'shing:

Settings → Time & language → Language & region → Add a language

Almashtirish:

Qisqartma	Nima qiladi
`Win + Probel`	Keyingi tilga o'tadi
`Alt + Shift`	Eski usul, ko'p kompyuterda ishlaydi
Vazifalar panelidagi `ENG` / `RUS`	Sichqoncha bilan tanlash

Yozganingiz boshqa tilda chiqyaptimi

Ekranda tushunarsiz harflar paydo bo'lsa, pastdagi panelda hozir qaysi til yoqilganiga qarang.

Eng ko'p uchraydigan holat - Alt + Shift tasodifan bosilib, rus tili yoqilib qolgan. Win + Probel bosib qaytaring.

Emoji va maxsus belgilar #

Win + . (nuqta) - emoji panelini ochadi. U yerda emoji, maxsus belgilar va matematik belgilar bor.
Word'da: Insert → Symbol - barcha belgilar ro'yxati.

Sichqoncha #

Amal	Natija
Chap tugmani bir marta bosish	Tanlash
Chap tugmani ikki marta bosish	Ochish
O'ng tugmani bosish	Kontekst menyusi
G'ildirakni aylantirish	Sahifani yuqoriga-pastga siljitish
G'ildirakni bosish	Havolani yangi varaqda ochish
`Ctrl` + g'ildirak	Kattalashtirish va kichiklashtirish
Bosib turib sudrash	Ko'chirish yoki tanlash

O'ng tugma - eng kam ishlatiladigan eng foydali tugma

Yangi boshlovchilar deyarli faqat chap tugmani ishlatadi. Aslida o'ng tugma har doim shu narsa uchun mumkin bo'lgan amallar ro'yxatini ochadi.

Nima qilishni bilmasangiz - o'ng tugmani bosing. Faylga bossangiz - nusxa olish, nomini o'zgartirish, o'chirish; matnga bossangiz - nusxa va shrift; ish stoliga bossangiz - yangi papka va sozlamalar.

Bu "kompyuterda nima qilishni bilmasam nima qilay?" degan savolga eng umumiy javob.

Matn tanlash usullari:

Usul	Natija
Sudrash	Tanlangan qism
So'z ustida ikki marta bosish	Bitta so'z
Uch marta bosish	Butun abzats
Boshini bosib, `Shift` bilan oxirini bosish	Oradagi hammasi
`Ctrl + A`	Butun hujjat

Noutbuk paneli (touchpad) #

Amal	Natija
Bir barmoq bilan bosish	Chap tugma
Ikki barmoq bilan bosish	O'ng tugma
Ikki barmoqni yuqoriga-pastga surish	Siljitish
Ikki barmoqni yaqinlashtirish/uzoqlashtirish	Kattalashtirish
Uch barmoq bilan yuqoriga surish	Barcha ochiq oynalar

Yozayotganda kursor sakrab ketsa

Yozayotganda kaftingiz panelga tegib ketadi va kursor boshqa joyga o'tadi - keyin matn noto'g'ri joyga tushadi.

Yechim: Settings → Bluetooth & devices → Touchpad bo'limida sezuvchanlikni kamaytiring yoki tashqi sichqoncha ulaganda panelni o'chiradigan sozlamani yoqing.

Amaliy topshiriq

F va J tugmalaridagi do'mboqchalarni barmoq bilan toping.
Notepad'da qaramasdan bir abzats yozib ko'ring.
Backspace va Delete farqini amalda sinab ko'ring.
Insert ni bosib, ustiga yozish rejimini ko'ring va qaytaring.
Word'da 02BB yozib Alt + X bosing va ʻ chiqishini tekshiring.
Rus tilini qo'shing va Win + Probel bilan almashtiring.
Win + . bilan emoji panelini oching.
Biror faylga o'ng tugma bosib, menyudagi barcha bandlarni o'qing.
Matnni uch marta bosish bilan butun abzatsni tanlang.
Bir hafta davomida kuniga 15 daqiqa ko'r usulda yozishni mashq qiling.

Xulosa #

Klaviatura to'rt bo'limdan iborat; Ctrl, Shift, Alt va Win - yolg'iz bosilmaydigan modifikatorlar.
Backspace chapdagini, Delete o'ngdagini o'chiradi.
Matn ustiga yozilib ketsa - Insert bosilgan.
O'zbek lotin alifbosi uchun alohida klaviatura kerak emas - Windows'da bunday joylashuv umuman yo'q.
Word'da 02BB + Alt + X to'g'ri tutuq belgisini beradi; muhimi - bitta hujjatda bir xil belgi ishlatish.
Tillar Win + Probel bilan almashtiriladi.
O'ng tugma - nima qilishni bilmaganda bosiladigan tugma.

Keyingi bo'limda internet qanday ishlashini ko'ramiz.