3. O‘zgaruvchilar va ma'lumot turlari

Dastur yozayotganda ma'lumotlarni vaqtincha saqlashimiz kerak bo‘ladi.

Masalan:

Ism
Yosh
Bo‘y
Ball

Bunday ma'lumotlarni saqlash uchun o‘zgaruvchilar ishlatiladi.

O‘zgaruvchi nima?

O‘zgaruvchini ma'lumot saqlanadigan joy deb tasavvur qilish mumkin.

Masalan:

int yosh = 18;

Bu yerda:

int    → ma'lumot turi
yosh   → o‘zgaruvchi nomi
18     → qiymat

O‘zgaruvchi yaratish

Oddiy o‘zgaruvchi:

int yosh = 18;

Keyin uning qiymatini ekranga chiqaramiz:

System.out.println(yosh);

Natija:

18

O‘zgaruvchi qiymatini o‘zgartirish

O‘zgaruvchining qiymatini keyinchalik o‘zgartirish mumkin.

int yosh = 18;

yosh = 19;

System.out.println(yosh);

Natija:

19

int

Butun sonlarni saqlash uchun int ishlatiladi.

Masalan:

int yosh = 18;
int ball = 95;
int son = 100;

Ekranga:

System.out.println(yosh);

chiqarish mumkin.

double

Kasr sonlarni saqlash uchun double ishlatiladi.

Masalan:

double narx = 15.5;
double boy = 1.75;

Ekranga:

System.out.println(narx);

Natija:

15.5

float

float ham kasr sonlarni saqlaydi.

Masalan:

float narx = 12.5f;

float qiymatining oxirida ko‘pincha f yoziladi.

Boshlang‘ich darajada kasr sonlar uchun double ishlatish osonroq.

char

Bitta belgini saqlash uchun char ishlatiladi.

Masalan:

char harf = 'A';

Bu yerda 'A' bitta belgi.

char qiymati bitta tirnoq ichida yoziladi:

'A'
'B'
'1'

Masalan:

System.out.println(harf);

Natija:

A

String

Matnlarni saqlash uchun String ishlatiladi.

Masalan:

String ism = "Ali";

System.out.println(ism);

Natija:

Ali

String bir nechta belgilarni saqlashi mumkin.

Masalan:

String shahar = "Toshkent";

boolean

boolean faqat ikkita qiymatdan birini oladi:

true
false

Masalan:

boolean talaba = true;

Yoki:

boolean haydovchi = false;

Masalan:

System.out.println(talaba);

Natija:

true

Asosiy ma'lumot turlari

Boshlang‘ich darajada quyidagilarni bilish muhim:

int      → butun son
double   → kasr son
float    → kasr son
char     → bitta belgi
boolean  → true yoki false
String   → matn

O‘zgaruvchi nomi

O‘zgaruvchiga tushunarli nom berish yaxshi odat.

Masalan:

int yosh = 18;

Bu:

int x = 18;

dan tushunarliroq.

Chunki yosh o‘zgaruvchida nima saqlanayotganini ko‘rsatib turibdi.

Yaxshi nomlarga misollar

String ism = "Ali";
int yosh = 18;
double narx = 25.5;
boolean talaba = true;

Bunday kodni tushunish oson.

O‘zgaruvchi nomlash qoidalari

O‘zgaruvchi nomi:

  • harf bilan boshlanishi mumkin;
  • _ belgisi bilan boshlanishi mumkin;
  • raqam bilan boshlanmasligi kerak;
  • bo‘sh joy bo‘lmasligi kerak;
  • Java'dagi maxsus so‘zlardan foydalanilmaydi.

Masalan:

int yosh = 18;

to‘g‘ri.

Lekin:

int 2yosh = 18;

noto‘g‘ri.

Bir nechta o‘zgaruvchi

Bir nechta o‘zgaruvchi yaratish mumkin:

String ism = "Ali";
int yosh = 18;
double boy = 1.75;

Keyin:

System.out.println(ism);
System.out.println(yosh);
System.out.println(boy);

Natija:

Ali
18
1.75

O‘zgaruvchilar bilan hisoblash

O‘zgaruvchilar yordamida hisob-kitob qilish mumkin.

int a = 10;
int b = 20;

int natija = a + b;

System.out.println(natija);

Natija:

30

Matematik operatorlar

O‘zgaruvchilar bilan quyidagi amallarni bajarish mumkin:

+    qo‘shish
-    ayirish
*    ko‘paytirish
/    bo‘lish
%    qoldiq

Masalan:

int a = 10;
int b = 3;

System.out.println(a + b);
System.out.println(a - b);
System.out.println(a * b);
System.out.println(a / b);
System.out.println(a % b);

Natija:

13
7
30
3
1

10 / 3 natijasi 3, chunki ikkala qiymat ham int.

String bilan ishlash

Ikki matnni + yordamida birlashtirish mumkin.

String ism = "Ali";
String familiya = "Valiyev";

String toliqIsm = ism + " " + familiya;

System.out.println(toliqIsm);

Natija:

Ali Valiyev

Matn va sonni birlashtirish

String bilan sonni ham birlashtirish mumkin.

String ism = "Ali";
int yosh = 18;

System.out.println("Mening ismim " + ism);
System.out.println("Yoshim " + yosh);

Natija:

Mening ismim Ali
Yoshim 18

final

Ba'zan o‘zgaruvchining qiymatini keyinchalik o‘zgartirishni xohlamaymiz.

Bunday holatda final ishlatamiz.

Masalan:

final double PI = 3.14;

Endi:

PI = 5.0;

deb o‘zgartirish mumkin emas.

final qiymat o‘zgarmas bo‘lishini bildiradi.

Oddiy amaliy dastur

Keling, ism va yoshni saqlaydigan dastur yozamiz.

public class Main {
    public static void main(String[] args) {

        String ism = "Ali";
        int yosh = 18;

        System.out.println("Ism: " + ism);
        System.out.println("Yosh: " + yosh);
    }
}

Natija:

Ism: Ali
Yosh: 18

Amaliy mashqlar

1-mashq

Quyidagi o‘zgaruvchilarni yarating:

ism
yosh
shahar

Keyin ularni ekranga chiqaring.

2-mashq

Ikki int o‘zgaruvchi yarating.

Ularni qo‘shib, natijani chiqaring.

3-mashq

double yordamida mahsulot narxini saqlang.

Masalan:

25.5

4-mashq

boolean yordamida foydalanuvchining talaba ekanligini saqlang.

Masalan:

true

5-mashq

Quyidagi ma'lumotlarni o‘zgaruvchilarda saqlang:

Ism: Ali
Yosh: 18
Bo‘y: 1.75
Talaba: true

Keyin ularning barchasini ekranga chiqaring.

Muhim narsalarni eslab qoling

O‘zgaruvchi — ma'lumot saqlash uchun ishlatiladi.

int — butun son.

double — kasr son.

char — bitta belgi.

String — matn.

boolean — true yoki false.

final — qiymatni o‘zgarmas qilish uchun ishlatiladi.

Masalan:

int yosh = 18;
String ism = "Ali";
double boy = 1.75;
boolean talaba = true;

Keyingi bobda Java operatorlari yordamida hisoblash, taqqoslash va qiymatlarni o‘zgartirishni o‘rganamiz.