5. Ma'lumot kiritish va chiqarish

Oldingi bobda cout yordamida ma'lumotni ekranga chiqarishni o‘rgandik.

Endi foydalanuvchidan ma'lumot olishni o‘rganamiz.

Masalan, dastur foydalanuvchidan ismini so‘raydi:

Ismingiz nima?

Foydalanuvchi:

Ali

deb javob beradi.

Buning uchun C++ da cin ishlatiladi.

cout va cin

C++ da:

cout

ma'lumotni ekranga chiqaradi.

cin

esa foydalanuvchidan ma'lumot oladi.

Masalan:

cout << "Yoshingiz: ";
cin >> yosh;

Bu yerda dastur avval:

Yoshingiz:

deb chiqaradi.

Keyin foydalanuvchidan qiymat kutadi.

Birinchi cin misoli

#include <iostream>

using namespace std;

int main() {
    int yosh;

    cout << "Yoshingizni kiriting: ";
    cin >> yosh;

    cout << "Sizning yoshingiz: " << yosh;

    return 0;
}

Agar foydalanuvchi:

18

kiritsa, natija:

Yoshingizni kiriting: 18
Sizning yoshingiz: 18

bo‘ladi.

cin qanday ishlaydi?

Quyidagi kodga qarang:

int yosh;

cin >> yosh;

Bu yerda:

int yosh;

yosh nomli o‘zgaruvchi yaratadi.

Keyin:

cin >> yosh;

foydalanuvchidan son olib, yosh o‘zgaruvchisiga saqlaydi.

Ism kiritish

Matn ham kiritish mumkin.

Masalan:

#include <iostream>

using namespace std;

int main() {
    string ism;

    cout << "Ismingiz: ";
    cin >> ism;

    cout << "Salom, " << ism;

    return 0;
}

Foydalanuvchi:

Ali

kiritsa:

Salom, Ali

chiqadi.

Bir nechta qiymat kiritish

Bir nechta o‘zgaruvchiga qiymat olish mumkin.

Masalan:

int yosh;
double ball;

cout << "Yoshingiz: ";
cin >> yosh;

cout << "Balingiz: ";
cin >> ball;

Foydalanuvchi:

18
95.5

kiritsa:

yosh = 18
ball = 95.5

bo‘ladi.

Bitta qatorda bir nechta qiymat

Quyidagicha ham yozish mumkin:

int a;
int b;

cin >> a >> b;

Foydalanuvchi:

10 20

kiritsa:

a = 10
b = 20

bo‘ladi.

cin bilan hisoblash

Kiritilgan qiymatlar bilan hisoblash mumkin.

Masalan:

#include <iostream>

using namespace std;

int main() {
    int a;
    int b;

    cout << "Birinchi son: ";
    cin >> a;

    cout << "Ikkinchi son: ";
    cin >> b;

    cout << "Yig'indi: " << a + b;

    return 0;
}

Foydalanuvchi:

10
20

kiritsa:

Yig'indi: 30

chiqadi.

Oddiy kalkulyator

Keling, foydalanuvchi kiritgan ikkita sonni qo‘shamiz.

#include <iostream>

using namespace std;

int main() {
    double a;
    double b;

    cout << "Birinchi sonni kiriting: ";
    cin >> a;

    cout << "Ikkinchi sonni kiriting: ";
    cin >> b;

    cout << "Natija: " << a + b;

    return 0;
}

Masalan:

Birinchi sonni kiriting: 12.5
Ikkinchi sonni kiriting: 7.5

Natija:

Natija: 20

getline()

cin bilan matn kiritishda bir muhim muammo bor.

Masalan:

string ism;

cin >> ism;

Agar foydalanuvchi:

Ali Valiyev

deb kiritsa, cin faqat:

Ali

qismini oladi.

Chunki cin bo‘sh joyni ko‘rganda kiritishni tugatadi.

To‘liq qatorni olish uchun getline() ishlatamiz.

getline() misoli

#include <iostream>

using namespace std;

int main() {
    string ism;

    cout << "To'liq ismingizni kiriting: ";
    getline(cin, ism);

    cout << "Salom, " << ism;

    return 0;
}

Foydalanuvchi:

Ali Valiyev

kiritsa:

Salom, Ali Valiyev

chiqadi.

cin va getline() farqi

Oddiy so‘z yoki son uchun:

cin >> qiymat;

To‘liq qator uchun:

getline(cin, qiymat);

Masalan:

cin >> ism;

Ali ni oladi.

getline() esa:

Ali Valiyev

kabi to‘liq qatorni oladi.

char kiritish

Bitta belgi kiritish ham mumkin.

Masalan:

char javob;

cout << "Davom etasizmi? ";
cin >> javob;

Foydalanuvchi:

y

kiritsa, javob ichida:

'y'

saqlanadi.

bool kiritish

bool qiymatlar bilan ham ishlash mumkin, lekin boshlang‘ich dasturlarda odatda foydalanuvchidan:

0
1

kabi qiymatlar olish osonroq.

Masalan:

bool javob;

cin >> javob;

Foydalanuvchi bilan muloqot

cout va cin yordamida oddiy interaktiv dasturlar yaratish mumkin.

Masalan:

#include <iostream>

using namespace std;

int main() {
    string ism;
    int yosh;

    cout << "Ismingizni kiriting: ";
    cin >> ism;

    cout << "Yoshingizni kiriting: ";
    cin >> yosh;

    cout << "Salom, " << ism << "!" << endl;
    cout << "Siz " << yosh << " yoshdasiz.";

    return 0;
}

Agar foydalanuvchi:

Ali
18

kiritsa:

Salom, Ali!
Siz 18 yoshdasiz.

Kiritilgan ma'lumot bilan shart tekshirish

Kiritilgan qiymatni keyinchalik tekshirishimiz mumkin.

Masalan:

int yosh;

cout << "Yoshingiz: ";
cin >> yosh;

if (yosh >= 18) {
    cout << "Siz voyaga yetgansiz.";
}

Bu yerda foydalanuvchi kiritgan yosh if yordamida tekshiriladi.

Kichik dastur

Keling, foydalanuvchidan ikkita son olib, ularning ko‘paytmasini hisoblaymiz.

#include <iostream>

using namespace std;

int main() {
    int a;
    int b;

    cout << "Birinchi son: ";
    cin >> a;

    cout << "Ikkinchi son: ";
    cin >> b;

    int natija = a * b;

    cout << "Natija: " << natija;

    return 0;
}

Masalan:

Birinchi son: 6
Ikkinchi son: 7

Natija:

Natija: 42

Amaliy mashqlar

1-mashq

Foydalanuvchidan ismini oling va:

Salom, Ali!

ko‘rinishida chiqaring.

2-mashq

Foydalanuvchidan ikkita son oling.

Ularning:

  • yig‘indisini;
  • ayirmasini;
  • ko‘paytmasini

chiqaring.

3-mashq

Foydalanuvchidan yoshini oling.

Keyin uni ekranga chiqaring.

Masalan:

Yoshingiz: 18
Siz 18 yoshdasiz.

4-mashq

Foydalanuvchidan ikkita son oling va birinchi son ikkinchisidan katta yoki kichik ekanligini aniqlang.

5-mashq

Foydalanuvchidan to‘liq ismini oling.

Masalan:

Ali Valiyev

getline() yordamida to‘liq ismni ekranga chiqaring.

Muhim narsalarni eslab qoling

cout — ma'lumotni ekranga chiqaradi.

cout << "Salom";

cin — foydalanuvchidan ma'lumot oladi.

cin >> yosh;

getline() — to‘liq qatorni olish uchun ishlatiladi.

getline(cin, ism);

Bir nechta qiymatni ham kiritish mumkin:

cin >> a >> b;

cin va cout C++ dasturlarida foydalanuvchi bilan ishlashning eng asosiy vositalaridan biridir.