2. Java dasturining tuzilishi¶
Oldingi bobda birinchi Java dasturimizni yozdik.
Endi o‘sha dasturdagi har bir qism nima vazifa bajarishini sodda qilib o‘rganamiz.
Birinchi Java dasturimiz¶
public class Main {
public static void main(String[] args) {
System.out.println("Salom, Java!");
}
}
Birinchi qarashda bu kod biroz murakkab ko‘rinishi mumkin.
Lekin uni kichik qismlarga bo‘lib o‘rgansak, tushunish oson.
class¶
Java'dagi kodlar odatda class ichida yoziladi.
Masalan:
public class Main {
}
Bu yerda Main — class nomi.
Class nomini o‘zimiz tanlashimiz mumkin.
Masalan:
public class Student {
}
yoki:
public class Car {
}
Class nomi va fayl nomi¶
Agar class public bo‘lsa, fayl nomi class nomi bilan bir xil bo‘lishi kerak.
Masalan:
public class Main
bo‘lsa, fayl:
Main.java
bo‘lishi kerak.
Agar:
public class Student
bo‘lsa:
Student.java
bo‘ladi.
{ } nima?¶
Quyidagi belgilar:
{
}
kodning boshlanishi va tugashini bildiradi.
Masalan:
public class Main {
// class ichidagi kod
}
Bu yerda { class boshlanishini, } esa class tugashini bildiradi.
Methodlarda ham xuddi shunday ishlatiladi.
main() methodi¶
Java dasturi ishga tushganda main() methodidan boshlanadi.
public static void main(String[] args) {
}
Hozircha bu qatorning barcha qismlarini yodlash shart emas.
Uni qismlarga ajratib ko‘ramiz.
public¶
public — bu methoddan boshqa joylardan ham foydalanish mumkinligini bildiradi.
Bizning main() methodimiz Java tomonidan chaqirilishi kerak.
Shuning uchun u public bo‘ladi.
static¶
static methoddan foydalanish uchun class objectini yaratish shart emasligini bildiradi.
Masalan, Java dasturini ishga tushirganda main() methodidan foydalanish uchun avval Main objectini yaratmaymiz.
Shuning uchun main() static bo‘ladi.
Hozircha static so‘zini chuqur o‘rganish shart emas.
Keyingi mavzularda uni batafsil ko‘ramiz.
void¶
void method hech qanday qiymat qaytarmasligini bildiradi.
Masalan:
void salom() {
System.out.println("Salom!");
}
Bu method faqat ish bajaradi.
U hech qanday qiymat qaytarmaydi.
main¶
main — Java dasturining boshlanish methodi.
Dastur ishga tushganda Java shu methodni izlaydi.
Masalan:
public static void main(String[] args) {
System.out.println("Salom!");
}
String[] args¶
Bu qism:
String[] args
main() methodiga berilishi mumkin bo‘lgan ma'lumotlarni saqlaydi.
Hozircha uning tafsilotlarini bilish shart emas.
Boshlang‘ich dasturlarimizda quyidagicha yozib boramiz:
public static void main(String[] args)
Keyinchalik String[] args haqida alohida o‘rganamiz.
System.out.println()¶
Ekranga ma'lumot chiqarish uchun:
System.out.println();
ishlatiladi.
Masalan:
System.out.println("Salom!");
Natija:
Salom!
System¶
System — Java'da tayyor class.
U tizim bilan bog‘liq turli imkoniyatlarni beradi.
Biz hozir System.out dan foydalanmoqdamiz.
out¶
out — ekranga ma'lumot chiqarish uchun ishlatiladigan obyekt.
Masalan:
System.out
Bu orqali ekranga ma'lumot chiqaramiz.
println¶
println — ma'lumotni chiqarib, keyin yangi qatorga o‘tadi.
Masalan:
System.out.println("Ali");
System.out.println("Vali");
Natija:
Ali
Vali
print¶
print ham ma'lumot chiqaradi, lekin yangi qatorga o‘tmaydi.
Masalan:
System.out.print("Ali");
System.out.print("Vali");
Natija:
AliVali
Agar:
System.out.println("Ali");
System.out.println("Vali");
deb yozsak:
Ali
Vali
bo‘ladi.
Bir nechta ma'lumot chiqarish¶
Masalan:
System.out.println("Ism: Ali");
System.out.println("Yosh: 18");
System.out.println("Shahar: Toshkent");
Natija:
Ism: Ali
Yosh: 18
Shahar: Toshkent
Matematik hisoblash¶
System.out.println() ichida hisob-kitob ham qilish mumkin.
Masalan:
System.out.println(10 + 20);
Natija:
30
Yana:
System.out.println(10 * 5);
Natija:
50
Java'da comment¶
Comment dasturchi uchun yoziladi.
Java commentni bajarmaydi.
Bir qatorli comment:
// Bu comment
Masalan:
// Ismni chiqaramiz
System.out.println("Ali");
Bir nechta qatorli comment ham yozish mumkin:
/*
Bu bir nechta
qatorli comment.
*/
Bo‘sh joylar¶
Java kodida ba'zi bo‘sh joylar dastur ishlashiga ta'sir qilmaydi.
Masalan:
System.out.println("Salom!");
va:
System.out.println( "Salom!" );
ikkalasi ham ishlaydi.
Lekin kodni tartibli yozish juda muhim.
Masalan:
public class Main {
public static void main(String[] args) {
System.out.println("Salom!");
}
}
Bu kodni o‘qish ancha oson.
Indentation¶
Ichki kodlarni biroz o‘ngga surib yozish indentation deyiladi.
Masalan:
public class Main {
public static void main(String[] args) {
System.out.println("Salom!");
}
}
Bu yerda:
main()
class ichida joylashgan.
println() esa main() ichida joylashgan.
Shuning uchun ular ichkariga surib yozilgan.
Indentation dasturga emas, asosan dasturchiga yordam beradi.
Java dasturining oddiy ko‘rinishi¶
Hozircha Java dasturini shunday tasavvur qiling:
class
|
+-- main()
|
+-- kodlar
|
+-- kodlar
Masalan:
public class Main {
public static void main(String[] args) {
System.out.println("Salom!");
}
}
To‘liq misol¶
public class Main {
public static void main(String[] args) {
System.out.println("Mening ismim Ali.");
System.out.println("Men Java o‘rganyapman.");
System.out.println("Java juda qiziq!");
}
}
Natija:
Mening ismim Ali.
Men Java o‘rganyapman.
Java juda qiziq!
Eng muhim qismlar¶
Hozircha quyidagi qismlarni tushunish kifoya:
public class Main
Main nomli class yaratadi.
public static void main(String[] args)
Dastur boshlanadigan method.
System.out.println()
Ekranga ma'lumot chiqaradi.
;
Buyruq tugaganini bildiradi.
{ }
Kod bloklarini bildiradi.
Amaliy mashqlar¶
1-mashq¶
Main class yarating va ekranga:
Salom, Java!
chiqaring.
2-mashq¶
Quyidagi uchta ma'lumotni alohida qatorlarda chiqaring:
Ism
Yosh
Kasb
3-mashq¶
print() yordamida:
Salom Java
matnini bitta qatorda chiqaring.
4-mashq¶
Quyidagi hisob-kitoblarni ekranga chiqaring:
10 + 5
20 - 8
6 * 7
20 / 4
5-mashq¶
Dasturingizga bir nechta comment qo‘shing.
Masalan:
// Ism
// Yosh
// Shahar
Muhim narsalarni eslab qoling¶
Java dasturi class ichida yoziladi.
main() — dastur boshlanadigan joy.
System.out.println() — ekranga ma'lumot chiqaradi.
System.out.print() — ma'lumot chiqaradi, lekin yangi qatorga o‘tmaydi.
; ko‘plab Java buyruqlarining oxirida yoziladi.
{ } kod bloklarini bildiradi.
Indentation kodni o‘qishni osonlashtiradi.
Keyingi bobda Java'dagi o‘zgaruvchilar va ma'lumot turlari bilan tanishamiz.