3. Birinchi C dasturimiz¶
Oldingi bo‘limda C dasturlash uchun kerakli dasturlarni o‘rnatdik.
Endi birinchi dasturimizni yozgan edik:
#include <stdio.h>
int main() {
printf("Salom, dunyo!");
return 0;
}
Bu dastur juda kichik.
Lekin uning ichida bir nechta yangi tushunchalar bor.
Ushbu bo‘limda ularni birma-bir va oddiy qilib o‘rganamiz.
#include <stdio.h>¶
Dasturimizning birinchi qatori:
#include <stdio.h>
Hozircha bu qatorni to‘liq tushunishga harakat qilmaymiz.
Faqat shuni bilib oling:
stdio.hbizgaprintf()kabi funksiyalardan foydalanish imkonini beradi.
Shuning uchun printf() ishlatadigan dasturlarimizda:
#include <stdio.h>
qatorini yozamiz.
main() nima?¶
Quyidagi qatorga qarang:
int main()
main() — dasturimizning asosiy qismi.
C dasturi ishga tushganda, dastur bajarilishi main() funksiyasidan boshlanadi.
Masalan:
int main() {
}
Bu yerda biz main() funksiyasini yaratdik.
Hozircha main() ni:
Dasturimiz boshlanadigan joy
deb tasavvur qilishimiz mumkin.
{ va } nima?¶
Quyidagi kodga qarang:
int main() {
printf("Salom, dunyo!");
return 0;
}
Bu yerda:
{
va:
}
belgilari bor.
Ular main() ichidagi kodni ajratib turadi.
Ya'ni:
int main() {
// kodlar shu yerga yoziladi
}
main() ichida bajarilishi kerak bo‘lgan kodlar { va } orasiga yoziladi.
printf() nima?¶
Endi eng qiziqarli qismga o'tamiz.
printf("Salom, dunyo!");
printf() ekranga ma'lumot chiqarish uchun ishlatiladi.
Masalan:
printf("Salom!");
Natija:
Salom!
Yoki:
printf("Men C tilini o‘rganyapman.");
Natija:
Men C tilini o‘rganyapman.
printf() bilan turli matnlarni chiqarish¶
Istalgan matnni chiqarishimiz mumkin:
printf("Assalomu alaykum!");
printf("Mening ismim Ali.");
printf("Men dasturchi bo‘laman.");
Masalan, to‘liq dastur:
#include <stdio.h>
int main() {
printf("Assalomu alaykum!");
return 0;
}
Natija:
Assalomu alaykum!
\n nima?¶
Agar bir nechta matn chiqaradigan bo‘lsak, yangi qatorga o'tishimiz mumkin.
Buning uchun:
\n
belgisidan foydalanamiz.
Masalan:
#include <stdio.h>
int main() {
printf("Salom!\n");
printf("C tilini o‘rganyapman.");
return 0;
}
Natija:
Salom!
C tilini o‘rganyapman.
\n yangi qatorga o'tishni bildiradi.
Bir nechta printf()¶
Bir dasturda bir nechta printf() ishlatish mumkin.
Masalan:
#include <stdio.h>
int main() {
printf("Mening ismim Ali.\n");
printf("Men 15 yoshdaman.\n");
printf("Men C tilini o‘rganyapman.");
return 0;
}
Natija:
Mening ismim Ali.
Men 15 yoshdaman.
Men C tilini o‘rganyapman.
; belgisi¶
C tilida ko‘plab buyruqlar oxirida:
;
belgisi yoziladi.
Masalan:
printf("Salom!");
Bu yerda:
;
printf() buyrug‘ining tugaganini bildiradi.
Quyidagi kod noto‘g‘ri:
printf("Salom!")
To‘g‘ri ko‘rinishi:
printf("Salom!");
Shuning uchun ; belgisini unutmaslikka harakat qiling.
return 0 nima?¶
Dasturimizning oxirida:
return 0;
deb yozgan edik.
Hozircha buni juda oddiy qilib tushunamiz:
return 0dastur muvaffaqiyatli tugaganini bildiradi.
Hozir uning ichki ishlashini bilishimiz shart emas.
Keyinchalik return haqida batafsil gaplashamiz.
Dasturimizni qatorlarga ajratamiz¶
Endi dasturimizga yana bir bor qaraymiz:
#include <stdio.h>
int main() {
printf("Salom, dunyo!");
return 0;
}
Uni oddiy qilib quyidagicha tushunish mumkin:
#include <stdio.h>
↓
printf() dan foydalanishga tayyorlaydi
int main()
↓
Dastur shu yerdan boshlanadi
printf()
↓
Ekranga matn chiqaradi
return 0
↓
Dastur tugaydi
Hozircha shu tushuncha yetarli.
Birinchi amaliy dastur¶
Keling, ismimizni chiqaradigan dastur yozamiz.
#include <stdio.h>
int main() {
printf("Mening ismim Softromeda.");
return 0;
}
Natija:
Mening ismim Softromeda.
Siz Softromeda o‘rniga o‘z ismingizni yozishingiz mumkin.
Bir nechta ma'lumot chiqarish¶
Endi bir nechta ma'lumot chiqaramiz:
#include <stdio.h>
int main() {
printf("Ism: Ali\n");
printf("Yosh: 15\n");
printf("Men C tilini o‘rganyapman.");
return 0;
}
Natija:
Ism: Ali
Yosh: 15
Men C tilini o‘rganyapman.
Comment yozish¶
Ba'zan kodimizga izoh yozishimiz kerak bo‘ladi.
C tilida bir qatorli izoh:
// Bu mening birinchi dasturim
ko‘rinishida yoziladi.
Masalan:
#include <stdio.h>
int main() {
// Ekranga salom chiqaramiz
printf("Salom, dunyo!");
return 0;
}
// dan keyingi matn dastur tomonidan bajarilmaydi.
U faqat dasturchiga tushuntirish berish uchun yoziladi.
Commentdan foydalanish¶
Masalan:
#include <stdio.h>
int main() {
// Foydalanuvchiga salom beramiz
printf("Salom!\n");
// Kurs haqida xabar
printf("C tilini o‘rganamiz.");
return 0;
}
Natija:
Salom!
C tilini o‘rganamiz.
Comment'lar natijada ko‘rinmaydi.
C dasturini o‘zgartirib ko‘ring¶
Quyidagi dasturga qarang:
#include <stdio.h>
int main() {
printf("Salom, dunyo!");
return 0;
}
Endi uni o‘zgartiring:
#include <stdio.h>
int main() {
printf("Men dasturchi bo‘laman!");
return 0;
}
Dasturni kompilyatsiya qilib ishga tushiring.
Natija:
Men dasturchi bo‘laman!
bo‘lishi kerak.
Amaliy mashqlar¶
1-mashq¶
Ekranga quyidagi matnni chiqaradigan dastur yozing:
Salom!
Men C tilini o‘rganyapman.
2-mashq¶
Ekranga o‘zingiz haqingizda uchta ma'lumot chiqaring.
Masalan:
Ism: Ali
Yosh: 16
Maktab: 10-maktab
3-mashq¶
Quyidagi dasturdagi xatoni toping:
#include <stdio.h>
int main() {
printf("Salom!")
return 0;
}
Dasturni to‘g‘rilang.
4-mashq¶
Quyidagi dastur nima chiqaradi?
#include <stdio.h>
int main() {
printf("C\n");
printf("Python\n");
printf("Java");
return 0;
}
Javobingizni dastur bilan tekshiring.
Muhim narsalarni eslab qoling¶
Ushbu bo‘limdan quyidagilarni eslab qolish kifoya:
main()— dasturimiz boshlanadigan asosiy funksiya.printf()— ekranga ma'lumot chiqaradi.\n— yangi qatorga o'tadi.;— ko‘plab buyruqlarning oxirida yoziladi.//— comment yozish uchun ishlatiladi.return 0—main()funksiyasini tugatadi.
Hozircha boshqa texnik tafsilotlarni yodlash shart emas.
Xulosa¶
Biz birinchi C dasturimizni ko‘rib chiqdik va uning asosiy qismlari bilan tanishdik.
Eng oddiy C dasturimiz:
#include <stdio.h>
int main() {
printf("Salom, dunyo!");
return 0;
}
Endi siz C dasturini yozish, uni o‘zgartirish va ekranga matn chiqarishni bilasiz.