Sessiyalar va cookie

// Har bir misol qat'iy turlar rejimida ishlaydi.

// Har bir so'rov - toza varaq. Bu oddiy funksiya buni ko'rsatadi.
function sorovniQayta_ishla(array $sorov, array $serverXotirasi): array
{
    // Server oldingi so'rov haqida HECH NARSA bilmaydi
    return [
        "yo'l"        => $sorov["yo'l"],
        "kim"         => $serverXotirasi["kim"] ?? "noma'lum",
        "savat_soni"  => $serverXotirasi["savat"] ?? 0,
    ];
}

echo "Xotirasiz (HTTP qanday ishlaydi):\n";
foreach ([["yo'l" => "/kirish"], ["yo'l" => "/savat"], ["yo'l" => "/tolov"]] as $s) {
    $n = sorovniQayta_ishla($s, []);
    printf("  %-10s kim: %-10s savat: %d\n", $n["yo'l"], $n["kim"], $n["savat_soni"]);
}

echo "\nSessiya bilan (server holatni saqlaydi):\n";
$xotira = ["kim" => "Husanboy", "savat" => 3];
foreach ([["yo'l" => "/kirish"], ["yo'l" => "/savat"], ["yo'l" => "/tolov"]] as $s) {
    $n = sorovniQayta_ishla($s, $xotira);
    printf("  %-10s kim: %-10s savat: %d\n", $n["yo'l"], $n["kim"], $n["savat_soni"]);
}

<?php
declare(strict_types=1);

// MUHIM: session_start() dan OLDIN hech narsa chiqarilmasin
session_set_cookie_params([
    "lifetime" => 0,          // brauzer yopilguncha
    "path"     => "/",
    "secure"   => true,       // faqat HTTPS orqali
    "httponly" => true,       // JavaScript o'qiy olmaydi
    "samesite" => "Lax",      // CSRF dan himoya
]);

session_start();

// Yozish
$_SESSION["user_id"] = 7;
$_SESSION["rol"] = "admin";
$_SESSION["oxirgi_faollik"] = time();

// O'qish
$id = $_SESSION["user_id"] ?? null;
$rol = $_SESSION["rol"] ?? "mehmon";

// O'chirish
unset($_SESSION["savat"]);

// Butun sessiyani tugatish (chiqish)
$_SESSION = [];
if (ini_get("session.use_cookies")) {
    $p = session_get_cookie_params();
    setcookie(session_name(), "", time() - 42000,
        $p["path"], $p["domain"], $p["secure"], $p["httponly"]);
}
session_destroy();

// Cookie sozlamalarining ma'nosi
$sozlamalar = [
    ["httponly", "true",  "JavaScript o'qiy olmaydi",       "XSS da o'g'irlashdan saqlaydi"],
    ["secure",   "true",  "Faqat HTTPS orqali yuboriladi",  "Tarmoqda tinglashdan saqlaydi"],
    ["samesite", "Lax",   "Boshqa saytdan yuborilmaydi",    "CSRF dan saqlaydi"],
    ["samesite", "Strict","Umuman boshqa saytdan kelmaydi", "Eng qattiq, lekin noqulay"],
    ["path",     "/",     "Qaysi yo'llarda amal qiladi",    "Odatda butun sayt"],
    ["lifetime", "0",     "Brauzer yopilguncha",            "Kirish uchun to'g'ri tanlov"],
];

printf("%-10s %-8s %-32s %s\n", "SOZLAMA", "QIYMAT", "NIMA QILADI", "NIMADAN SAQLAYDI");
echo str_repeat("-", 92) . "\n";
foreach ($sozlamalar as [$nom, $qiymat, $nima, $nimadan]) {
    printf("%-10s %-8s %-32s %s\n", $nom, $qiymat, $nima, $nimadan);
}

echo "\n";
echo "SameSite qiymatlarini solishtirish:\n";
$holatlar = [
    ["Boshqa saytdagi havolani bosish", "Yuboriladi", "Yuborilmaydi"],
    ["Boshqa saytdagi forma POST", "Yuborilmaydi", "Yuborilmaydi"],
    ["Boshqa saytdagi rasm/iframe", "Yuborilmaydi", "Yuborilmaydi"],
    ["O'z saytimizdagi so'rov", "Yuboriladi", "Yuboriladi"],
];
printf("  %-36s %-14s %s\n", "HOLAT", "Lax", "Strict");
echo "  " . str_repeat("-", 66) . "\n";
foreach ($holatlar as [$holat, $lax, $strict]) {
    printf("  %-36s %-14s %s\n", $holat, $lax, $strict);
}

// Kirish jarayonini soddalashtirilgan modelda ko'ramiz
final class SessiyaModeli
{
    private array $malumot = [];
    private string $id;
    private array $tarix = [];

    public function __construct()
    {
        $this->id = $this->yangiId();
        $this->tarix[] = $this->id;
    }

    private function yangiId(): string
    {
        // Haqiqiy PHP da buni session_regenerate_id() qiladi
        return substr(hash("sha256", (string) count($this->tarix) . "urug"), 0, 12);
    }

    public function idYangila(): void
    {
        $this->id = $this->yangiId();
        $this->tarix[] = $this->id;
    }

    public function id(): string { return $this->id; }
    public function tarix(): array { return $this->tarix; }

    public function yoz(string $k, mixed $v): void { $this->malumot[$k] = $v; }
    public function oqi(string $k): mixed { return $this->malumot[$k] ?? null; }
}

$s = new SessiyaModeli();
echo "Mehmon sessiyasi:   {$s->id()}\n";
$s->yoz("savat", ["klaviatura"]);

echo "\nFoydalanuvchi kirdi - ID NI YANGILAYMIZ:\n";
$s->idYangila();
$s->yoz("user_id", 7);
echo "Kirgandan keyin:    {$s->id()}\n";

echo "\nSessiya ID lari tarixi:\n";
foreach ($s->tarix() as $i => $id) {
    echo "  " . ($i + 1) . ". {$id}\n";
}

echo "\n";
echo "Savat saqlanib qoldi: " . implode(", ", $s->oqi("savat")) . "\n";
echo "Foydalanuvchi id:     " . $s->oqi("user_id") . "\n";

final class KirishHolati
{
    public function __construct(private array $sessiya = []) {}

    public function kirgan(): bool
    {
        return isset($this->sessiya["user_id"]);
    }

    public function rol(): string
    {
        return $this->sessiya["rol"] ?? "mehmon";
    }

    public function huquqiBormi(string $amal): bool
    {
        $huquqlar = [
            "mehmon"    => ["korish"],
            "muallif"   => ["korish", "yozish"],
            "muharrir"  => ["korish", "yozish", "tahrirlash"],
            "admin"     => ["korish", "yozish", "tahrirlash", "ochirish"],
        ];
        return in_array($amal, $huquqlar[$this->rol()] ?? [], true);
    }

    public function seansEskirdimi(int $chegara = 1800): bool
    {
        $oxirgi = $this->sessiya["oxirgi_faollik"] ?? null;
        if ($oxirgi === null) {
            return true;
        }
        return (time() - $oxirgi) > $chegara;
    }
}

$holatlar = [
    "mehmon"   => [],
    "muallif"  => ["user_id" => 3, "rol" => "muallif", "oxirgi_faollik" => time()],
    "admin"    => ["user_id" => 1, "rol" => "admin",   "oxirgi_faollik" => time()],
    "eskirgan" => ["user_id" => 5, "rol" => "admin",   "oxirgi_faollik" => time() - 7200],
];

$amallar = ["korish", "yozish", "tahrirlash", "ochirish"];

printf("%-10s %-8s", "KIM", "KIRGAN");
foreach ($amallar as $a) {
    printf(" %-11s", $a);
}
printf(" %s\n", "ESKIRGAN");
echo str_repeat("-", 76) . "\n";

foreach ($holatlar as $nom => $sessiya) {
    $k = new KirishHolati($sessiya);
    printf("%-10s %-8s", $nom, $k->kirgan() ? "ha" : "yo'q");
    foreach ($amallar as $a) {
        printf(" %-11s", $k->huquqiBormi($a) ? "ruxsat" : "-");
    }
    printf(" %s\n", $k->seansEskirdimi() ? "ha" : "yo'q");
}