PHP bilan tanishuv

Brauzerda ko'rgan sahifangiz kimdir tomonidan yozib berilgan bo'lishi kerak. PHP aynan shu ish bilan shug'ullanadi: u serverda ishlaydi va brauzerga tayyor HTML yuboradi.

PHP ni kim yaratgan? #

1997: ikki talaba tilni qayta yozadi #

PHP/FI tez tarqaldi, lekin uning ichki tuzilishi zaif edi - u bir odamning shaxsiy vositasi bo'lib qolgan.

1997-yilda Isroildagi Texnion universiteti talabalari Andi Gutmans va Zeev Suraski uni elektron do'kon loyihasi uchun ishlatmoqchi bo'lishdi va yetarli emasligini ko'rishdi. Shunda ular tilning yuragini - tahlilchisini noldan qayta yozishdi.

Natija 1998-yilda PHP 3 sifatida chiqdi. Lerdorf loyihani ularga ochiq qo'ldan topshirdi - va bu PHP ni bir kishining vositasidan jamoa mahsulotiga aylantirdi.

1999-yilda ular yangi dvigatelni Zend deb atashdi - bu Zeev va Andi ismlarining birikmasi.

PHP qanday ishlaydi #

Bu darslikdagi har bir misol quyidagi ikki qator bilan boshlanadigan faylda ishga tushirilgan:

<?php
declare(strict_types=1);

Birinchi qator - PHP kodi boshlanganini bildiradi. Ikkinchisi qat'iy turlar rejimini yoqadi: uni 3-bo'limda batafsil ko'ramiz. Qisqasi, u PHP ni jimgina tur almashtirishdan to'xtatadi va xatolarni erta ko'rsatadi.

Takrorlanmasligi uchun keyingi misollarda bu ikki qatorni yozmaymiz.

// Har bir misol qat'iy turlar rejimida ishlaydi.

// PHP kodi SERVERDA bajariladi va natija HTML ga aylanadi
$ism = "Husanboy";
$soat = 9;

$salom = $soat < 12 ? "Xayrli tong" : "Assalomu alaykum";

// date() ikkinchi argumentsiz HOZIRGI vaqtni oladi. Misol har safar
// bir xil chiqishi uchun biz unga aniq vaqt beramiz.
$vaqt = mktime(9, 0, 0, 9, 1, 2024);

echo "<h1>{$salom}, {$ism}!</h1>\n";
echo "<p>Sana: " . date("d.m.Y", $vaqt) . "</p>\n";

// Brauzer FAQAT quyidagi natijani oladi - PHP kodini ko'rmaydi

<h1>Xayrli tong, Husanboy!</h1>
<p>Sana: 01.09.2024</p>

HTML bilan aralashtirish #

$mahsulotlar = [
    ["nom" => "Klaviatura", "narx" => 350000, "bor" => true],
    ["nom" => "Sichqoncha", "narx" => 120000, "bor" => true],
    ["nom" => "Monitor",    "narx" => 2400000, "bor" => false],
];

echo "<ul>\n";
foreach ($mahsulotlar as $m) {
    $holat = $m["bor"] ? "mavjud" : "tugagan";
    echo "  <li>{$m['nom']} - " . number_format($m["narx"], 0, ",", " ")
       . " so'm ({$holat})</li>\n";
}
echo "</ul>\n";

<ul>
  <li>Klaviatura - 350 000 so'm (mavjud)</li>
  <li>Sichqoncha - 120 000 so'm (mavjud)</li>
  <li>Monitor - 2 400 000 so'm (tugagan)</li>
</ul>

PHP qayerda ishlatiladi #

Birinchi haqiqiy dastur #

function narxniFormatla(int $tiyin): string
{
    return number_format($tiyin / 100, 2, ",", " ") . " so'm";
}

function chegirmaHisobla(int $narx, int $foiz): array
{
    $chegirma = (int) round($narx * $foiz / 100);
    return [
        "asl"      => $narx,
        "chegirma" => $chegirma,
        "yakuniy"  => $narx - $chegirma,
    ];
}

$buyurtmalar = [
    ["mijoz" => "Malika",   "summa" => 45000000, "foiz" => 10],
    ["mijoz" => "Nodira",   "summa" => 12500000, "foiz" => 0],
    ["mijoz" => "Husanboy", "summa" => 89900000, "foiz" => 15],
];

printf("%-10s %17s %15s %17s\n", "MIJOZ", "ASL", "CHEGIRMA", "YAKUNIY");
echo str_repeat("-", 62) . "\n";

$jami = 0;
foreach ($buyurtmalar as $b) {
    $h = chegirmaHisobla($b["summa"], $b["foiz"]);
    printf(
        "%-10s %17s %15s %17s\n",
        $b["mijoz"],
        narxniFormatla($h["asl"]),
        $h["chegirma"] > 0 ? narxniFormatla($h["chegirma"]) : "-",
        narxniFormatla($h["yakuniy"])
    );
    $jami += $h["yakuniy"];
}

echo str_repeat("-", 62) . "\n";
printf("%-10s %51s\n", "JAMI", narxniFormatla($jami));

MIJOZ                    ASL        CHEGIRMA           YAKUNIY
--------------------------------------------------------------
Malika       450 000,00 so'm  45 000,00 so'm   405 000,00 so'm
Nodira       125 000,00 so'm               -   125 000,00 so'm
Husanboy     899 000,00 so'm 134 850,00 so'm   764 150,00 so'm
--------------------------------------------------------------
JAMI                                         1 294 150,00 so'm

var_dump(0.1 + 0.2 == 0.3);

Bu darslikda nima bo'ladi #

Xulosa #

• PHP ni 1994-yilda Rasmus Lerdorf shaxsiy sahifasi uchun kichik vosita sifatida yozgan.
• 1997-yilda Andi Gutmans va Zeev Suraski tahlilchini noldan qayta yozib, PHP 3 ni yaratdi.
• Zend dvigatelining nomi ularning ismlaridan olingan: Zeev + Andi.
• PHP 6 hech qachon chiqmagan - Unicode urinishi muvaffaqiyatsiz tugadi, shuning uchun 5 dan keyin 7 keldi.
• PHP 7 tezlikni ikki barobar oshirdi, PHP 8 qat'iy turlar va match ni keltirdi.
• PHP serverda ishlaydi - brauzer faqat natijani oladi, kodni hech qachon ko'rmaydi.
• Shuning uchun parol, kalit va baza ma'lumotlari PHP da xavfsiz turadi.
• Ishonchli tekshiruv faqat serverda bo'ladi; JavaScript validatsiyasi - qulaylik, himoya emas.
• Eski qo'llanmalardan ehtiyot bo'ling: mysql_query va ereg tildan olib tashlangan.
• Pulni butun sonda (tiyinda) saqlang, float da emas.

Keyingi bo'limda muhitni sozlaymiz va PHP ni ikki xil - buyruq satri va veb-server orqali ishga tushiramiz.