Muhitni sozlash va ishga tushirish - PHP bilan veb dasturlash

PHP ni ishga tushirishning uch yo'li bor va ular bir-biridan sezilarli farq qiladi. Bu bo'limda uchalasini ham sozlaymiz.

Nima o'rnatish kerak #

Variant	Kimga mos	Ichida nima bor
XAMPP	Boshlovchilar	PHP + Apache + MySQL + phpMyAdmin
Laragon	Windows, yengilroq	PHP + Nginx/Apache + MySQL
Faqat PHP	Tajribalilar	Faqat interpretator
Docker	Jamoa ishi	Hammasi konteynerda

Ushbu darslik uchun XAMPP yetarli: u bitta o'rnatishda PHP ni ham, veb-serverni ham, ma'lumotlar bazasini ham beradi. 16-bo'limda bazaga murojaat qilganimizda u kerak bo'ladi.

O'rnatish qadamlari

apachefriends.org saytidan XAMPP ni yuklab oling.
O'rnatishda kamida Apache, MySQL va PHP ni tanlang.
XAMPP Control Panel da Apache va MySQL yonidagi Start ni bosing.
Brauzerda http://localhost ni oching - XAMPP sahifasi chiqishi kerak.

Standart papkalar:

Tizim	Sayt fayllari
Windows	`C:\xampp\htdocs\`
macOS	`/Applications/XAMPP/htdocs/`
Linux	`/opt/lampp/htdocs/`

htdocs ichiga qo'ygan salom.php fayli brauzerda http://localhost/salom.php manzilida ochiladi.

Uch xil ishga tushirish usuli #

Uchala usul ham bir xil PHP ni ishlatadi, farqi - atrofidagi muhitda

Buyruq satrida #

Terminalni oching va versiyani tekshiring:

Terminal

php -v

Agar php buyrug'i topilmasa, XAMPP ning PHP papkasini PATH ga qo'shish kerak (Windows da odatda C:\xampp\php).

Bitta qatorni ishga tushirish uchun -r bayrog'i bor:

Terminal

php -r "echo 2 + 2;"

Fayl ishga tushirish esa eng oddiy:

Terminal

php salom.php

Muhitni dasturdan tekshirish #

PHP

// Har bir misol qat'iy turlar rejimida ishlaydi.

PHP

// Versiya - uch xil ko'rinishda
echo "Katta va kichik versiya: " . PHP_MAJOR_VERSION . "." . PHP_MINOR_VERSION . "\n";
echo "Faqat katta raqam: " . PHP_MAJOR_VERSION . "\n";

// Versiyani solishtirish - shart uchun to'g'ri usul
$yetarli = version_compare(PHP_VERSION, "8.0", ">=");
echo "PHP 8.0 dan yangimi: " . ($yetarli ? "ha" : "yo'q") . "\n";

echo "\n";
echo "Qayerda ishlayapmiz: " . PHP_SAPI . "\n";
echo "Operatsion tizim oilasi: " . PHP_OS_FAMILY . "\n";
echo "Butun son necha bayt: " . PHP_INT_SIZE . "\n";
echo "Eng katta butun son: " . PHP_INT_MAX . "\n";

Natija

Katta va kichik versiya: 8.2
Faqat katta raqam: 8
PHP 8.0 dan yangimi: ha

Qayerda ishlayapmiz: cli
Operatsion tizim oilasi: Windows
Butun son necha bayt: 8
Eng katta butun son: 9223372036854775807

PHP_SAPI nima uchun muhim

SAPI - Server API, ya'ni PHP qaysi muhitda ishlayotgani.

Qiymat	Qayerda
`cli`	Buyruq satri
`cli-server`	`php -S` o'rnatilgan server
`apache2handler`	Apache moduli
`fpm-fcgi`	Nginx + PHP-FPM

Bu qiymat ba'zan kerak bo'ladi. Masalan skript faqat buyruq satrida ishlashi kerak bo'lsa:

PHP

if (PHP_SAPI !== "cli") {
    exit("Bu skript faqat terminalda ishlaydi.");
}

Zaxira nusxa oladigan yoki bazani tozalaydigan skriptlarni shu tarzda himoyalash keng tarqalgan amaliyot - aks holda kimdir uni brauzerdan ochib yuborishi mumkin.

Kerakli kengaytmalar #

PHP

$kerakli = ["pdo", "pdo_mysql", "mbstring", "json", "openssl", "curl"];

echo "KENGAYTMA        HOLAT\n";
echo str_repeat("-", 28) . "\n";

$yetishmaydi = [];
foreach ($kerakli as $nom) {
    $bor = extension_loaded($nom);
    printf("%-16s %s\n", $nom, $bor ? "bor" : "YO'Q");
    if (!$bor) {
        $yetishmaydi[] = $nom;
    }
}

echo "\n";
echo "Jami yuklangan kengaytmalar: " . (count(get_loaded_extensions()) > 20 ? "20 dan ko'p" : "kam") . "\n";
echo "Yetishmaydigani: " . (count($yetishmaydi) === 0 ? "yo'q" : implode(", ", $yetishmaydi)) . "\n";

Natija

KENGAYTMA        HOLAT
----------------------------
pdo              bor
pdo_mysql        bor
mbstring         bor
json             bor
openssl          bor
curl             bor

Jami yuklangan kengaytmalar: 20 dan ko'p
Yetishmaydigani: yo'q

Kengaytma yo'q bo'lsa nima qilish kerak

php.ini faylini oching va kerakli qatordan ; belgisini olib tashlang:

KOD

;extension=pdo_mysql      ← o'chirilgan
extension=pdo_mysql       ← yoqilgan

php.ini qayerdaligini bilish uchun:

PHP

echo php_ini_loaded_file();

O'zgartirgandan keyin Apache ni qayta ishga tushiring - aks holda eski sozlama kuchda qoladi.

Eng ko'p uchraydigan chalkashlik shu yerda: dasturchi php.ini ni tahrirlaydi, lekin serverni qayta ishga tushirmaydi va "ishlamayapti" deb o'ylaydi.

Xatolarni ko'rinadigan qilish #

Bu - yangi muhitda birinchi qilinadigan ish.

PHP

// Ishlab chiqish mashinasida: hamma narsani ko'rsatish
error_reporting(E_ALL);
ini_set("display_errors", "1");

echo "display_errors: " . ini_get("display_errors") . "\n";
echo "error_reporting E_ALL ga tengmi: "
   . (error_reporting() === E_ALL ? "ha" : "yo'q") . "\n";

echo "\n";

// Endi xato ko'rinadi - ogohlantirishni ataylab keltiramiz
$massiv = ["a" => 1];
$qiymat = $massiv["b"] ?? "standart";
echo "Mavjud bo'lmagan kalit xavfsiz olindi: {$qiymat}\n";

echo "\n";
echo "Ishlab chiqarishda (haqiqiy saytda) esa teskari:\n";
echo "  display_errors = Off\n";
echo "  log_errors     = On\n";
echo "Xato foydalanuvchiga emas, JURNALGA yozilishi kerak.\n";

Natija

display_errors: 1
error_reporting E_ALL ga tengmi: ha

Mavjud bo'lmagan kalit xavfsiz olindi: standart

Ishlab chiqarishda (haqiqiy saytda) esa teskari:
  display_errors = Off
  log_errors     = On
Xato foydalanuvchiga emas, JURNALGA yozilishi kerak.

Ishlab chiqarishda xatolarni hech qachon ko'rsatmang

PHP xato xabarida ko'pincha quyidagilar bo'ladi:

Xabarda nima chiqadi	Nima uchun xavfli
To'liq fayl yo'li	Server tuzilishini ochib beradi
SQL so'rov matni	Jadval va ustun nomlarini beradi
Qator raqami	Kodni taxmin qilishga yordam beradi
Parol o'zgaruvchisi	To'g'ridan-to'g'ri sizib chiqishi mumkin

Hujumchi uchun bu tayyor xarita.

To'g'ri sozlama:

Sozlama	Ishlab chiqish	Ishlab chiqarish
`display_errors`	`On`	`Off`
`log_errors`	`On`	`On`
`error_reporting`	`E_ALL`	`E_ALL`

Ya'ni xatolarni yozib boring, lekin ko'rsatmang. Foydalanuvchi "Xatolik yuz berdi" degan umumiy xabarni ko'rsin, tafsilot esa jurnalga tushsin.

15-bo'limda xatolarni to'g'ri boshqarishni o'rganamiz.

Birinchi veb-sahifa #

Quyidagi faylni htdocs/salom.php sifatida saqlang:

PHP

<?php
declare(strict_types=1);

$ism = $_GET["ism"] ?? "mehmon";
$ism = htmlspecialchars($ism, ENT_QUOTES, "UTF-8");
?>
<!DOCTYPE html>
<html lang="uz">
<head>
    <meta charset="UTF-8">
    <title>Birinchi PHP sahifam</title>
</head>
<body>
    <h1>Assalomu alaykum, <?= $ism ?>!</h1>
    <p>Bu sahifa serverda yaratildi.</p>
</body>
</html>

Endi terminalda htdocs papkasiga o'ting va yozing:

Terminal

php -S localhost:8000

Brauzerda oching:

Manzil	Natija
`http://localhost:8000/salom.php`	"Assalomu alaykum, mehmon!"
`http://localhost:8000/salom.php?ism=Malika`	"Assalomu alaykum, Malika!"

<?= nima degani

<?= $ism ?> - bu <?php echo $ism; ?> ning qisqa shakli.

U faqat chiqarish uchun ishlatiladi va HTML ichida juda qulay:

Uzun shakl	Qisqa shakl
`<?php echo $narx; ?>`	`<?= $narx ?>`

Ikki muhim qoida:

1. Fayl faqat PHP dan iborat bo'lsa, oxiriga ?> qo'ymang. Undan keyingi bo'sh qator yoki probel brauzerga yuboriladi va header() chaqiruvlarini buzadi.

2. htmlspecialchars ni unutmang. Yuqoridagi kodda u bejiz turmagan: usiz kimdir ?ism=<script>... deb yozib, sahifangizga o'z kodini kiritishi mumkin. Bu XSS hujumi va biz uni 17-bo'limda batafsil ko'ramiz.

Muharrir tanlash #

Muharrir	Afzalligi
VS Code	Bepul, PHP kengaytmalari ko'p
PhpStorm	Eng kuchli, lekin pullik
Sublime Text	Juda tez
Notepad++	Yengil, Windows uchun

VS Code uchun foydali kengaytmalar:

Kengaytma	Nima qiladi
PHP Intelephense	Avtoto'ldirish va xatolarni ko'rsatish
PHP Debug	Xdebug bilan qadamba-qadam tuzatish
EditorConfig	Jamoada bir xil formatlash

Amaliy topshiriq

XAMPP ni o'rnating va Apache ni ishga tushiring.
Terminalda php -v ni bajarib versiyani ko'ring.
php -r "echo 2 + 2;" ni sinab ko'ring.
PHP_SAPI qiymatini buyruq satrida chop eting.
Xuddi shu kodni brauzer orqali ochib, qiymat o'zgarganini ko'ring.
extension_loaded("pdo") bilan kengaytmani tekshiring.
php_ini_loaded_file() bilan php.ini qayerdaligini toping.
htdocs ichida salom.php yarating va brauzerda oching.
?ism=Malika parametrini qo'shib natijani ko'ring.
php -S localhost:8000 bilan o'rnatilgan serverni ishga tushiring.

Xulosa #

PHP ni ishga tushirishning uch yo'li bor: buyruq satri, php -S va Apache/Nginx.
Buyruq satri sinov uchun eng tez; unda $_GET va $_POST bo'lmaydi.
php -S localhost:8000 hech qanday sozlashsiz ishlaydigan server beradi.
PHP_SAPI PHP qaysi muhitda ishlayotganini aytadi - skriptlarni himoyalash uchun foydali.
CLI va veb-server php.ini ning boshqa nusxasini o'qishi mumkin.
php.ini ni o'zgartirgandan keyin serverni qayta ishga tushiring.
Ishlab chiqishda display_errors = On, ishlab chiqarishda Off.
Xato xabarlari fayl yo'li va SQL so'rovlarini ochib beradi - ularni jurnalga yozing.
<?= $x ?> - <?php echo $x; ?> ning qisqa shakli.
Faqat PHP dan iborat fayl oxiriga ?> qo'ymang.

Keyingi bo'limda o'zgaruvchilar, ma'lumot turlari va qat'iy turlar rejimini batafsil ko'ramiz.

Nima o'rnatish kerak #

Uch xil ishga tushirish usuli #

Buyruq satrida #

Muhitni dasturdan tekshirish #

Kerakli kengaytmalar #

Xatolarni ko'rinadigan qilish #

Birinchi veb-sahifa #

Muharrir tanlash #

Xulosa #

Xatolik topdingizmi?