1-bo‘lim
Python bilan tanishuv
Python nima, kim yaratgan, nima uchun dunyoda eng ommabop dasturlash tillaridan biriga aylandi va uni qayerlarda ishlatishadi.
Ushbu bo‘lim mundarijasi
Dasturlashni o'rganish yo'lida birinchi qadam - to'g'ri tilni tanlash. Agar siz bu sahifani o'qiyotgan bo'lsangiz, tanlov allaqachon qilingan: Python. Va bu juda oqilona tanlov, chunki Python bugungi kunda ham boshlovchilar uchun eng qulay, ham professional dasturchilar uchun eng kuchli tillardan biri hisoblanadi.
Python nima? #
Python - bu yuqori darajali, interpretatsiya qilinadigan va umumiy maqsadli dasturlash tili. Bu ta'rifdagi har bir so'zni alohida tushunib olaylik:
| Atama | Ma'nosi | Sizga nima beradi |
|---|---|---|
| Yuqori darajali | Kod inson tiliga yaqin yoziladi | Xotira va protsessor bilan bevosita ishlamaysiz |
| Interpretatsiya qilinadigan | Kod satrma-satr bajariladi | Kompilyatsiya bosqichi yo'q, tezda sinab ko'rasiz |
| Umumiy maqsadli | Bitta sohaga bog'lanmagan | Sayt, o'yin, tahlil, robot - hammasi mumkin |
| Dinamik tiplashtirilgan | O'zgaruvchi turini oldindan e'lon qilmaysiz | Kod qisqa va o'qishga oson bo'ladi |
Quyidagi misol Python falsafasini bir qarashda tushuntiradi. Bir xil vazifa - ekranga matn chiqarish - uch xil tilda:
# Python
print("Salom, dunyo!")
// Java
public class Salom {
public static void main(String[] args) {
System.out.println("Salom, dunyo!");
}
}
/* C */
#include <stdio.h>
int main() {
printf("Salom, dunyo!\n");
return 0;
}
Farqni ko'rdingizmi? Python'da bir satr yetarli. Aynan shu soddalik millionlab odamlarni bu tilga jalb qilgan.
Tilni kim yaratgan? #
Guido van Rossum
Python yaratuvchisi. Gollandiyalik dasturchi. Tilni 1989-yilning Rojdestvo ta'tilida, bo'sh vaqtini foydali o'tkazish maqsadida yoza boshlagan. 2018-yilgacha jamoada "Benevolent Dictator For Life" (BDFL) - ya'ni tilning yakuniy qaror qabul qiluvchisi lavozimida ishlagan.
Ko'pchilik "Python" nomi ilon nomidan olingan deb o'ylaydi. Aslida esa Guido van Rossum ingliz komediya guruhi Monty Python muxlisi bo'lgan va til nomini shundan olgan. Rasmiy logotipdagi ikkita ilon keyinchalik qo'shilgan.
Tilning qisqacha tarixi #
Internetdagi eski darsliklarda print "Salom" (qavssiz) ko'rinishidagi kodni uchratishingiz mumkin. Bu Python 2 sintaksisi va u 2020-yil 1-yanvardan buyon qo'llab-quvvatlanmaydi. Biz butun darslik davomida faqat Python 3 dan foydalanamiz.
Nima uchun aynan Python? #
1. O'qish oson #
Python kodi deyarli ingliz tilida yozilgan matnga o'xshaydi. Quyidagi kodni hech qachon dasturlashni ko'rmagan odam ham taxminan tushunadi:
# Talabalarning o'rtacha bahosini hisoblaymiz
baholar = [85, 92, 78, 95, 88]
ortacha_baho = sum(baholar) / len(baholar)
if ortacha_baho > 80:
print("Ajoyib natija!")
else:
print("Yana harakat qilish kerak.")
Ajoyib natija!
2. Ulkan kutubxonalar bazasi #
Python uchun 500 000 dan ortiq tayyor kutubxona mavjud. Ya'ni ko'p vazifalarni noldan yozish shart emas.
3. Katta hamjamiyat #
Duch kelgan har qanday muammoingizni kimdir sizdan oldin hal qilgan. Stack Overflow, GitHub va o'zbek tilidagi Telegram guruhlari - hammasi ixtiyoringizda.
Python qayerda ishlatiladi? #
| Soha | Mashhur vositalar | Real misol |
|---|---|---|
| Veb-saytlar | Django, Flask, FastAPI | Instagram, Spotify backend |
| Ma'lumot tahlili | Pandas, NumPy | Bank hisobotlari, statistika |
| Sun'iy intellekt | TensorFlow, PyTorch | Ovoz tanish, tarjima tizimlari |
| Avtomatlashtirish | Selenium, os, shutil | Fayllarni saralash, hisobot yuborish |
| O'yinlar | Pygame | 2D o'quv o'yinlari |
| Ilmiy hisob-kitob | SciPy, SymPy | Fizika va matematika modellari |
| Kiberxavfsizlik | Scapy, requests | Tarmoq skanerlash vositalari |
Instagram dunyodagi eng yirik Python loyihalaridan biri. YouTube, Dropbox, Netflix va Reddit ham o'z tizimlarining muhim qismlarida Python ishlatadi. Ya'ni bu til nafaqat "o'rganish uchun", balki millionlab foydalanuvchiga xizmat qiladigan haqiqiy mahsulotlar uchun ham mos.
Pythonning kuchli va zaif tomonlari #
| Kuchli tomonlari | Zaif tomonlari |
|---|---|
| O'rganish oson, sintaksis sodda | C yoki C++ ga nisbatan sekinroq |
| Ulkan kutubxonalar to'plami | Mobil ilova yaratish uchun kam qo'llaniladi |
| Barcha operatsion tizimlarda ishlaydi | Xotirani ko'proq iste'mol qiladi |
| Kuchli hamjamiyat va hujjatlar | Dinamik tiplash katta loyihalarda xatoga olib kelishi mumkin |
Amalda ko'pchilik dasturlar uchun bu sezilmaydi. Tezlik kritik bo'lgan joylarda Python C tilida yozilgan kutubxonalarni chaqiradi - masalan NumPy. Natijada siz sodda kod yozasiz, hisob-kitob esa C tezligida bajariladi.
Python falsafasi #
Python'da yashirin "she'r" bor. Interpretatorga quyidagini yozib ko'ring:
import this
Ekranda "The Zen of Python" - tilning 19 ta tamoyili chiqadi. Eng muhimlari:
- Chiroyli kod xunuk koddan yaxshiroq.
- Oshkora kod yashirin koddan yaxshiroq.
- Sodda murakkabdan yaxshiroq.
- O'qish oson bo'lishi muhim.
Bu shunchaki go'zal so'zlar emas. Butun darslik davomida biz aynan shu tamoyillarga amal qilamiz.
Ushbu darslikda nimalarni o'rganasiz? #
Oldinda 20 ta bo'lim bor va ular quyidagi tartibda joylashgan:
| Bo'limlar | Mavzu |
|---|---|
| 1-3 | Tanishuv, muhitni sozlash, birinchi dastur |
| 4-8 | Ma'lumot turlari: sonlar, satrlar, ro'yxatlar, lug'atlar |
| 9-11 | Mantiq: shartlar, sikllar, funksiyalar |
| 12-14 | Modullar, fayllar, xatoliklarni boshqarish |
| 15-17 | Obyektga yo'naltirilgan dasturlash va ilg'or imkoniyatlar |
| 18-20 | Standart kutubxona, ma'lumotlar bazasi va yakuniy loyiha |
Hozircha kod yozishga shoshilmang. Buning o'rniga qog'ozga yoki telefon eslatmasiga Python bilan yaratmoqchi bo'lgan uchta g'oyani yozib qo'ying. Darslik oxirida shu ro'yxatga qaytib, qaysi biri endi sizga oson tuyulayotganini ko'rasiz. Bu motivatsiyani saqlashning eng oddiy usuli.
Xulosa #
- Python - 1991-yilda Guido van Rossum tomonidan yaratilgan, o'qish oson va universal til.
- Uning asosiy kuchi - soddalik, ulkan kutubxonalar bazasi va katta hamjamiyat.
- Til veb, ma'lumot tahlili, sun'iy intellekt va avtomatlashtirishda yetakchi o'rinni egallaydi.
- Biz faqat Python 3 bilan ishlaymiz; Python 2 eskirgan.
Keyingi bo'limda kompyuteringizga Python o'rnatamiz, Notepad++ va Sublime Text muharrirlarini sozlaymiz va birinchi dasturni ishga tushiramiz.
O‘qish tarixini saqlamoqchimisiz?
Tizimga kirsangiz, tugatgan bo‘limlaringiz saqlanadi va qoldirgan joyingizdan davom etasiz.
Xatolik topdingizmi?
Imlo xatosi, ishlamaydigan kod yoki noto‘g‘ri ma‘lumotni ko‘rsangiz - bizga xabar bering. Har bir xabar administrator tomonidan ko‘rib chiqiladi.