UML va modellashtirish

classDiagram
    class Mijoz {
        -int id
        -string ism
        -Email email
        +buyurtmalar() array
        +faolmi() bool
    }

    class Buyurtma {
        -int id
        -Holat holat
        -DateTime yaratilgan
        +jami() float
        +bekorQiling() void
    }

    class Element {
        -int soni
        -float narx
        +summa() float
    }

    Mijoz "1" o-- "0..*" Buyurtma
    Buyurtma "1" *-- "1..*" Element

sequenceDiagram
    actor Xaridor
    participant K as Kontroller
    participant S as BuyurtmaServisi
    participant O as Ombor
    participant T as To'lov API

    Xaridor->>K: POST /buyurtma
    K->>S: yarating(sorov)
    S->>O: zaxiraTekshir(elementlar)
    O-->>S: true
    S->>T: tolang(summa)
    T-->>S: tasdiqlandi
    S-->>K: Buyurtma
    K-->>Xaridor: 201 Created

    alt To'lov rad etildi
        T-->>S: rad etildi
        S-->>K: TolovXatosi
        K-->>Xaridor: 402 Payment Required
    end

enum BuyurtmaHolati: string
{
    case Yangi = 'yangi';
    case Tolangan = 'tolangan';
    case Yigilmoqda = 'yigilmoqda';
    case Yolda = 'yolda';
    case Yetkazildi = 'yetkazildi';
    case Bekor = 'bekor';

    /** @return self[] */
    public function ruxsatEtilganOtishlar(): array
    {
        return match ($this) {
            self::Yangi      => [self::Tolangan, self::Bekor],
            self::Tolangan   => [self::Yigilmoqda, self::Bekor],
            self::Yigilmoqda => [self::Yolda, self::Bekor],
            self::Yolda      => [self::Yetkazildi],
            self::Yetkazildi => [],
            self::Bekor      => [],
        };
    }

    public function otishMumkinmi(self $yangi): bool
    {
        return in_array($yangi, $this->ruxsatEtilganOtishlar(), true);
    }
}

final class Buyurtma
{
    private BuyurtmaHolati $holat = BuyurtmaHolati::Yangi;

    public function holatOzgartiring(BuyurtmaHolati $yangi): void
    {
        if (!$this->holat->otishMumkinmi($yangi)) {
            throw new NotogriHolatOtishi($this->holat, $yangi);
        }

        $this->holat = $yangi;
    }
}

Kontekst diagrammasi (1-daraja)

    [Xaridor]  ────────►  ┌─────────────────┐
                          │                 │
    [Operator] ────────►  │  Onlayn do'kon  │
                          │     tizimi      │
    [Admin]    ────────►  │                 │
                          └────────┬────────┘
                                   │
                    ┌──────────────┼──────────────┐
                    ▼              ▼              ▼
              [To'lov tizimi] [SMS xizmati] [1C buxgalteriya]

Konteyner diagrammasi (2-daraja)

  ┌──────────────┐     ┌──────────────┐     ┌──────────────┐
  │  Veb ilova   │────►│   REST API   │────►│    MySQL     │
  │  (React)     │     │   (PHP)      │     │              │
  └──────────────┘     └──────┬───────┘     └──────────────┘
                              │
                     ┌────────┼────────┐
                     ▼                 ▼
              ┌──────────┐      ┌──────────┐
              │  Redis   │      │  Navbat  │
              │  (kesh)  │      │ (RabbitMQ)│
              └──────────┘      └──────────┘

graph TD
    A[Veb kontroller] --> B[BuyurtmaServisi]
    B --> C[BuyurtmaRepozitoriyi]
    B --> D[OmborServisi]
    B --> E[TolovServisi]
    C --> F[(MySQL)]
    D --> F
    E --> G[Tashqi to'lov API]
    B --> H[HodisaDispetcheri]
    H --> I[EmailXabarnoma]
    H --> J[StatistikaYozuvchi]

erDiagram
    MIJOZLAR ||--o{ BUYURTMALAR : beradi
    BUYURTMALAR ||--|{ ELEMENTLAR : ichida
    MAHSULOTLAR ||--o{ ELEMENTLAR : tanlangan
    MIJOZLAR ||--o{ MANZILLAR : ega

    MIJOZLAR {
        int id PK
        string ism
        string email UK
    }

    BUYURTMALAR {
        int id PK
        int mijoz_id FK
        decimal jami
        string holat
    }

# PHP klass diagrammasi
composer require --dev php-di/phpdoc-reader
vendor/bin/phpuml manba/ -o diagramma.png

# Baza sxemasi
mysqldump --no-data dokon | mysql-to-mermaid > sxema.mmd

# Bog'liqliklar grafigi
composer require --dev mamuz/php-dependency-analysis