Dasturiy ta'minot muhandisligi nima? - Dasturiy ta'minot muhandisligi

Kod yozishni bilish - dasturchi bo'lish uchun yetarli emas. Bir kishilik skript bilan minglab foydalanuvchi ishlatadigan tizim orasida katta farq bor.

Dasturlash va muhandislik #

Muhandislik - kod yozishdan ancha kengroq tushuncha

Rasmiy ta'rif

IEEE ta'rifi: dasturiy ta'minot muhandisligi - dasturiy ta'minotni ishlab chiqish, ishlatish va qo'llab-quvvatlashga tizimli, tartibli va o'lchanadigan yondashuvni qo'llash.

Uchta kalit so'z:

Tizimli - tasodifiy emas, aniq jarayon bo'yicha
Tartibli - kelishilgan qoidalar asosida
O'lchanadigan - natijani baholash mumkin

Dasturiy ta'minot inqirozi #

1968-yilda NATO konferensiyasida birinchi marta jiddiy muammo e'tirof etildi: kompyuterlar tobora kuchayib borayotgan bir paytda, dasturiy loyihalar muntazam ravishda muddatdan kechikar, byudjetdan oshar va ishlamas edi.

Muhandislik yondashuvi aynan shu raqamlarni yaxshilash uchun kerak

Nima uchun loyihalar muvaffaqiyatsizlikka uchraydi?

Sabab	Ulushi
Talablar noaniq yoki o'zgaruvchan	Juda yuqori
Foydalanuvchi ishtirok etmagan	Yuqori
Rejalashtirishdagi xato	Yuqori
Real bo'lmagan kutishlar	O'rtacha
Rahbariyat qo'llab-quvvatlamagan	O'rtacha
Texnik murakkablik	Past

E'tibor bering: sabablarning ko'pchiligi texnik emas. Bu dasturiy muhandislikning asosiy saboqlaridan biri.

Dasturiy ta'minotning xususiyatlari #

Ko'prik quruvchi muhandis bilan solishtiring:

	Ko'prik	Dasturiy ta'minot
Ko'rinadimi	Ha	Yo'q
O'zgartirish	Deyarli imkonsiz	"Oson" ko'rinadi
Nusxalash narxi	Yuqori	Deyarli nol
Eskirish	Jismoniy yeyiladi	Jismonan eskirmaydi
Muammo sababi	Materiallar, tabiat	Deyarli har doim inson xatosi
Talablar	Barqaror	Doim o'zgaradi

"Dasturiy ta'minot yeyilmaydi, lekin buziladi"

Ko'prik vaqt o'tishi bilan zanglaydi. Dastur esa jismonan o'zgarmaydi.

Lekin u atrofidagi dunyo o'zgargani uchun buziladi: operatsion tizim yangilandi, kutubxona eskirdi, qonun o'zgardi, foydalanuvchilar soni o'nlab barobar oshdi.

Shuning uchun dasturiy ta'minot doimiy qo'llab-quvvatlashni talab qiladi.

Sifat mezonlari #

Sifat - faqat "xato yo'q" degani emas

Mezon	Savol
Funksionallik	Kerakli ishni bajaradimi?
Ishonchlilik	Buzilmasdan ishlaydimi?
Samaradorlik	Tez va resurslarni tejab ishlaydimi?
Qulaylik	Foydalanish osonmi?
Qo'llab-quvvatlanuvchanlik	O'zgartirish osonmi?
Ko'chiriluvchanlik	Boshqa muhitda ishlaydimi?
Xavfsizlik	Ma'lumot himoyalanganmi?
Kengaytiriluvchanlik	Yuk oshsa bardosh beradimi?

Xato narxi #

Erta topilgan xato - arzon xato

Amaliy xulosa

Talablar bosqichida bir soatlik suhbat, ishlab chiqarishdagi bir haftalik shoshilinch tuzatishdan arzonroq.

Shuning uchun tajribali muhandis kod yozishga shoshilmaydi - u avval savol beradi.

Kasb rollari #

Rol	Nima qiladi
Biznes tahlilchi	Mijoz ehtiyojini talablarga aylantiradi
Mahsulot menejeri	Nima qilinishini va tartibini belgilaydi
Arxitektor	Tizimning umumiy tuzilishini loyihalaydi
Dasturchi	Kod yozadi va testlaydi
QA muhandisi	Sifatni tekshiradi, testlarni avtomatlashtiradi
DevOps muhandisi	Deploy va infratuzilmani boshqaradi
Texnik yozuvchi	Hujjatlarni tayyorlaydi
Loyiha menejeri	Muddat, resurs va jarayonni boshqaradi

Kichik jamoada bitta odam bir necha rolni bajaradi

5 kishilik startapda alohida arxitektor yoki texnik yozuvchi bo'lmaydi. Lekin ishlar baribir bajarilishi kerak.

Rollarni bilish - kim nima uchun javobgar ekanini tushunish demak.

Muhandislik prinsiplari #

Asosiy prinsiplar

Murakkablikni boshqaring - katta muammoni kichiklarga bo'ling
Takrorlamang (DRY) - bir mantiq bitta joyda tursin
Soddalikni saqlang (KISS) - eng oddiy ishlaydigan yechimni tanlang
Kerak bo'lmaganini yozmang (YAGNI) - "kelajakda kerak bo'lar" degan kod yozmang
O'zgarishga tayyorlaning - talablar albatta o'zgaradi
Erta va tez-tez tekshiring - fikr-mulohaza qanchalik tez kelsa, shunchalik yaxshi
Aniq nom bering - kod odamlar uchun yoziladi

PHP

// YAGNI buzilgan: hozir kerak bo'lmagan imkoniyat
class HisobotYaratuvchi
{
    public function yarating(
        string $format = 'pdf',
        bool $imzolansinmi = false,
        ?string $shifrlashKaliti = null,
        array $bulutgaYuklashSozlamalari = [],
        bool $blokcheynGaYozilsinmi = false,   // ???
    ) { /* ... */ }
}

// KISS: hozir kerak bo'lgan narsa
class HisobotYaratuvchi
{
    public function pdfYarating(Hisobot $hisobot): string
    {
        // ...
    }
}

Nima o'rganamiz? #

Bo'limlar	Mavzu
1-2	Kirish va ishlab chiqish modellari
3-5	Talablar, Agile, rejalashtirish
6-9	Arxitektura, naqshlar, SOLID, UML
10-11	Ma'lumot va API loyihalash
12-15	Testlash, TDD, kod tekshiruvi, refaktoring
16-18	Jamoaviy ish, CI/CD, xavfsizlik
19-20	Hujjatlar va amaliy loyiha

Amaliy topshiriq

O'zingiz ishlatadigan uchta dasturni tanlang va ularni sifat mezonlari bo'yicha baholang.
Har birida sizni bezovta qiladigan bitta kamchilikni yozing.
Bu kamchilik qaysi sifat mezoniga tegishli?
Siz bilgan biror IT loyiha nima uchun muvaffaqiyatsiz bo'lganini tahlil qiling.
"Dasturlash" va "muhandislik" farqini o'z so'zlaringiz bilan yozing.
O'z loyihangizda YAGNI buzilgan joyni toping.
Yuqoridagi rollardan qaysi biri sizga qiziqroq va nima uchun?

Xulosa #

Dasturlash - kod yozish; muhandislik - ishonchli tizim yaratish va uni yillar davomida qo'llab-quvvatlash.
IT loyihalarining katta qismi muddat, byudjet yoki talablarga mos kelmaydi.
Muvaffaqiyatsizlik sabablarining ko'pchiligi texnik emas - talablar va muloqot bilan bog'liq.
Dasturiy ta'minot jismonan eskirmaydi, lekin atrof-muhit o'zgargani uchun buziladi.
Sifat - funksionallik, ishonchlilik, samaradorlik, qulaylik, qo'llab-quvvatlanuvchanlik va xavfsizlikning yig'indisi.
Xatoni tuzatish narxi har bir bosqichda bir necha barobar oshadi.
Asosiy prinsiplar: DRY, KISS, YAGNI, murakkablikni boshqarish.

Keyingi bo'limda ishlab chiqish modellarini ko'rib chiqamiz.