So'rovlar va filtr operatorlari - MongoDB

find ikkita argument oladi: nimani topish va qaysi maydonlarni qaytarish. Bu bobda ikkalasini ham to'liq ko'rib chiqamiz.

JavaScript

db.kitob.insertMany([
  { _id: 1, nom: "Otkan kunlar",     muallif: "Abdulla Qodiriy",
    yil: 1926, narx: 85000, nusxa: 12, janr: "tarixiy" },
  { _id: 2, nom: "Mehrobdan chayon", muallif: "Abdulla Qodiriy",
    yil: 1929, narx: 72000, nusxa: 5,  janr: "tarixiy" },
  { _id: 3, nom: "Kecha va kunduz",  muallif: "Cho'lpon",
    yil: 1936, narx: 68000, nusxa: 0,  janr: "ijtimoiy" },
  { _id: 4, nom: "Navoiy",           muallif: "Oybek",
    yil: 1944, narx: 95000, nusxa: 8,  janr: "tarixiy" },
  { _id: 5, nom: "Ufq",              muallif: "Said Ahmad",
    yil: 1964, narx: 64000, nusxa: 21, janr: "zamonaviy" },
  { _id: 6, nom: "Sarob",            muallif: "Abdulla Qahhor",
    yil: 1935, narx: 59000, janr: "ijtimoiy" }
])

Eng oddiy filtr #

Filtr - bu oddiy hujjat. Undagi har bir maydon shart bo'lib xizmat qiladi:

JavaScript

db.kitob.find({ janr: "tarixiy" }, { nom: 1, yil: 1 })

Natija

[
  { _id: 1, nom: 'Otkan kunlar', yil: 1926 },
  { _id: 2, nom: 'Mehrobdan chayon', yil: 1929 },
  { _id: 4, nom: 'Navoiy', yil: 1944 }
]

Bir nechta maydon yozilsa, ular VA bilan bog'lanadi:

JavaScript

db.kitob.find({ janr: "tarixiy", muallif: "Abdulla Qodiriy" }, { nom: 1 })

Natija

[
  { _id: 1, nom: 'Otkan kunlar' },
  { _id: 2, nom: 'Mehrobdan chayon' }
]

Solishtirish operatorlari #

Operator	Ma'nosi
`$eq`	Teng (odatiy - yozish shart emas)
`$ne`	Teng emas
`$gt`	Katta
`$gte`	Katta yoki teng
`$lt`	Kichik
`$lte`	Kichik yoki teng
`$in`	Ro'yxatdagilardan biri
`$nin`	Ro'yxatda yo'q

JavaScript

db.kitob.find(
  { yil: { $gte: 1930, $lt: 1950 } },
  { nom: 1, yil: 1 }
)

Natija

[
  { _id: 3, nom: 'Kecha va kunduz', yil: 1936 },
  { _id: 4, nom: 'Navoiy', yil: 1944 },
  { _id: 6, nom: 'Sarob', yil: 1935 }
]

Bitta maydonga ikkita shart yozilgani e'tiborga loyiq - ular ham VA bilan bog'lanadi.

JavaScript

db.kitob.find(
  { janr: { $in: ["ijtimoiy", "zamonaviy"] } },
  { nom: 1, janr: 1 }
)

Natija

[
  { _id: 3, nom: 'Kecha va kunduz', janr: 'ijtimoiy' },
  { _id: 5, nom: 'Ufq', janr: 'zamonaviy' },
  { _id: 6, nom: 'Sarob', janr: 'ijtimoiy' }
]

$or va $and #

JavaScript

db.kitob.find(
  { $or: [ { narx: { $lt: 60000 } }, { nusxa: { $gt: 20 } } ] },
  { nom: 1, narx: 1, nusxa: 1 }
)

Natija

[
  { _id: 5, nom: 'Ufq', narx: 64000, nusxa: 21 },
  { _id: 6, nom: 'Sarob', narx: 59000 }
]

$and deyarli hech qachon kerak emas

Chunki filtrdagi maydonlar allaqachon VA bilan bog'lanadi:

Yozuv	Bir xilmi
`{ janr: "tarixiy", yil: 1926 }`	Ha
`{ $and: [{ janr: "tarixiy" }, { yil: 1926 }] }`	Ha - lekin uzunroq

$and faqat bitta holatda haqiqatan kerak bo'ladi: bir xil maydonga bir xil operatorni ikki marta qo'llash zarur bo'lganda.

Masalan "narxi 60 000 dan katta VA 90 000 dan kichik" ni oddiy yozib bo'ladi:

Natija

{ narx: { $gt: 60000, $lt: 90000 } }

Lekin "ikki xil $or sharti birga bajarilsin" ni yozish uchun $and kerak, chunki hujjatda bitta kalit ikki marta bo'la olmaydi.

$exists va $type #

Oltinchi kitobda nusxa maydoni yo'q:

JavaScript

db.kitob.find({ nusxa: { $exists: false } }, { nom: 1 })
db.kitob.countDocuments({ nusxa: { $exists: true } })

Natija

[ { _id: 6, nom: 'Sarob' } ]
5

$ne va $nin maydoni yo'q hujjatlarni ham oladi

Bu eng ko'p zarar keltiradigan tuzoqlardan biri.

{ nusxa: { $ne: 0 } } shartini "nusxasi bor kitoblar" deb o'ylash tabiiy. Lekin MongoDB uni shunday tushunadi:

nusxa qiymati 0 ga teng bo'lmagan hujjatlar - shu jumladan nusxa umuman yo'q bo'lganlar

Chunki "mavjud bo'lmagan maydon" ham 0 ga teng emas.

To'g'ri yozuv ikkita shartdan iborat:

Natija

{ nusxa: { $exists: true, $ne: 0 } }

Yoki muammoni butunlay yo'qotish uchun sxemani qat'iy qiling: maydon har doim bo'lsin va bo'sh holat 0 bilan yozilsin. 11-bobda buni $jsonSchema bilan qanday majburlashni ko'ramiz.

Quyidagi ikki so'rov farqini solishtiring:

JavaScript

db.kitob.find({ nusxa: { $ne: 0 } }, { nom: 1, nusxa: 1 })

Natija

[
  { _id: 1, nom: 'Otkan kunlar', nusxa: 12 },
  { _id: 2, nom: 'Mehrobdan chayon', nusxa: 5 },
  { _id: 4, nom: 'Navoiy', nusxa: 8 },
  { _id: 5, nom: 'Ufq', nusxa: 21 },
  { _id: 6, nom: 'Sarob' }
]

JavaScript

db.kitob.find({ nusxa: { $exists: true, $ne: 0 } }, { nom: 1, nusxa: 1 })

Natija

[
  { _id: 1, nom: 'Otkan kunlar', nusxa: 12 },
  { _id: 2, nom: 'Mehrobdan chayon', nusxa: 5 },
  { _id: 4, nom: 'Navoiy', nusxa: 8 },
  { _id: 5, nom: 'Ufq', nusxa: 21 }
]

Birinchisiga Sarob ham tushdi - garchi uning nusxa maydoni umuman yo'q bo'lsa ham.

Matn bo'yicha qidirish #

JavaScript

db.kitob.find({ nom: { $regex: /kun/i } }, { nom: 1 })

Natija

[ { _id: 1, nom: 'Otkan kunlar' }, { _id: 3, nom: 'Kecha va kunduz' } ]

Yozuv	Ma'nosi
`/kun/`	Ichida "kun" bo'lsa
`/^kun/`	"kun" bilan boshlansa
`/kun$/`	"kun" bilan tugasa
`/kun/i`	Katta-kichik harfga e'tiborsiz

$regex indeksdan deyarli foydalanmaydi

Faqat bitta holat tezkor: ifoda ^ bilan boshlanadigan va registrga sezgir bo'lsa.

Ifoda	Indeks ishlaydimi
`/^Otkan/`	Ha - prefiks bo'yicha
`/^Otkan/i`	Yo'q - `i` bayrog'i buzadi
`/kunlar/`	Yo'q - butun to'plam o'qiladi
`/kunlar$/`	Yo'q

Sabab oddiy: B-tree indeks qiymatlarni boshidan tartiblangan holda saqlaydi. "Boshi ma'lum" bo'lsa, u kerakli joyga sakrab boradi. "Ichida bor" degan savolga esa javob berish uchun hamma qiymatni ko'rish kerak.

Haqiqiy matn qidiruvi uchun matn indeksi yoki $text ishlatiladi - 15-bobda ko'ramiz.

Proyeksiya - qaysi maydonlar qaytadi #

Ikkinchi argument proyeksiya deb ataladi:

JavaScript

db.kitob.findOne({ _id: 1 }, { nom: 1, narx: 1 })
db.kitob.findOne({ _id: 1 }, { nom: 1, narx: 1, _id: 0 })
db.kitob.findOne({ _id: 1 }, { nusxa: 0, janr: 0, yil: 0 })

Natija

{ _id: 1, nom: 'Otkan kunlar', narx: 85000 }
{ nom: 'Otkan kunlar', narx: 85000 }
{
  _id: 1,
  nom: 'Otkan kunlar',
  muallif: 'Abdulla Qodiriy',
  narx: 85000
}

Uchta qoida:

Yozuv	Natija
`{ nom: 1 }`	Faqat `nom` (va `_id`)
`{ nom: 1, _id: 0 }`	Faqat `nom`
`{ nusxa: 0 }`	`nusxa` dan boshqa hammasi

_id - yagona istisno

Proyeksiyada 1 va 0 ni aralashtirib bo'lmaydi:

Natija

db.kitob.find({}, { nom: 1, narx: 0 })

MongoServerError[Location31254]: Cannot do exclusion on
field narx in inclusion projection

Ya'ni yo "faqat shularni ber", yo "shulardan boshqa hammasini ber" - o'rtasi yo'q.

Yagona istisno - _id. U odatiy holda har doim qaytadi, shuning uchun uni alohida o'chirish mumkin: { nom: 1, _id: 0 } to'g'ri yozuv.

Proyeksiya shunchaki qulaylik emas - u tarmoq orqali uzatiladigan hajmni ham kamaytiradi. Katta hujjatlarda bu sezilarli farq beradi.

Filtr qatorni, proyeksiya esa maydonni kamaytiradi

Sanash #

JavaScript

db.kitob.countDocuments()
db.kitob.countDocuments({ janr: "tarixiy" })
db.kitob.distinct("janr")
db.kitob.distinct("muallif", { janr: "tarixiy" })

Natija

6
3
[ 'ijtimoiy', 'tarixiy', 'zamonaviy' ]
[ 'Abdulla Qodiriy', 'Oybek' ]

distinct - takrorlanmagan qiymatlar ro'yxati. SQL dagi SELECT DISTINCT ning muqobili.

Amaliy topshiriq

Bitta maydon bo'yicha oddiy filtr yozing.
Ikkita shartli filtr yozing va ular qanday bog'langanini ayting.
$gte va $lt bilan oraliq so'rov tuzing.
$in bilan ikkita janrni filtrlang.
$or bilan ikki xil shartdan birini qanoatlantiruvchilarni toping.
$and qachon haqiqatan kerakligini yozing.
$ne filtri nega maydoni yo'q hujjatlarni ham olishini tushuntiring.
Uni $exists bilan to'g'rilang.
$regex qaysi holatda indeksdan foydalanishini yozing.
_id ni chiqarmaydigan proyeksiya yozing.

Xulosa #

Filtr - oddiy hujjat; undagi maydonlar VA bilan bog'lanadi.
Bitta maydonga bir nechta shart yozish mumkin: { yil: { $gte: 1930, $lt: 1950 } }.
$in ro'yxatdan birini, $nin ro'yxatda yo'qini tanlaydi.
$or massiv oladi; $and deyarli hech qachon kerak emas.
$ne va $nin maydoni yo'q hujjatlarni ham qamrab oladi.
To'g'ri yozuv: { maydon: { $exists: true, $ne: qiymat } }.
$regex faqat ^ bilan boshlanadigan, registrga sezgir ifodada indeksdan foydalanadi.
Proyeksiyada 1 va 0 ni aralashtirib bo'lmaydi - _id dan boshqa.
Proyeksiya tarmoq orqali uzatiladigan hajmni ham kamaytiradi.
distinct takrorlanmagan qiymatlar ro'yxatini beradi.

Keyingi bo'limda massiv va ichma-ich hujjatlar ichidan qidirishni ko'ramiz.

Eng oddiy filtr #

Solishtirish operatorlari #

$or va $and #

$exists va $type #

Matn bo'yicha qidirish #

Proyeksiya - qaysi maydonlar qaytadi #

Sanash #

Xulosa #

Xatolik topdingizmi?