Hujjat va BSON turlari

Hujjat JSON ga o'xshaydi, lekin MongoDB uni JSON ko'rinishida saqlamaydi. U BSON - "Binary JSON" formatidan foydalanadi.

db.mahsulot.insertMany([
  {
    _id: 1,
    nom: "Noutbuk",
    narx: Decimal128("8500000.50"),
    ombor: Int32(12),
    korishlar: Long("4500000000"),
    qoshilgan: ISODate("2026-01-15T09:30:00Z"),
    faol: true,
    teglar: ["texnika", "ish"],
    xossa: { ram: 16, ekran: 15.6 }
  },
  {
    _id: 2,
    nom: "Sichqoncha",
    narx: Decimal128("250000.00"),
    ombor: Int32(140),
    qoshilgan: ISODate("2026-02-03T14:00:00Z"),
    faol: true,
    teglar: ["texnika"],
    izoh: null
  },
  {
    _id: 3,
    nom: "Stol",
    narx: Decimal128("1200000.00"),
    ombor: Int32(4),
    qoshilgan: ISODate("2026-03-11T08:15:00Z"),
    faol: false,
    teglar: []
  }
])

BSON nima? #

JSON - bu matn. Uni saqlash uchun har safar tahlil qilish kerak, va unda faqat bir nechta tur bor.

BSON - ikkilik format. U JSON ning barcha imkoniyatini saqlab, ustiga bir nechta muhim narsa qo'shadi:

Oxirgi qator eng muhimi: BSON da har bir qiymatning uzunligi oldindan yozilgan bo'ladi. Shu tufayli baza kerak bo'lmagan maydonni o'qimasdan o'tib keta oladi.

ObjectId #

_id maydoni har bir hujjatda majburiy. Siz uni bermasangiz, MongoDB avtomatik ObjectId qo'yadi.

ObjectId - 12 baytli qiymat va u tasodifiy emas:

Birinchi to'rt bayt vaqt bo'lgani uchun, ObjectId dan sanani ajratib olish mumkin:

const id = ObjectId("60a8f2b4c3d1e2f3a4b5c6d7")
id.getTimestamp()

ISODate('2021-05-22T12:01:56.000Z')

db.hodisa.find().sort({ _id: -1 }).limit(10)

Sonlar - uchta alohida tur #

Bu MongoDB ga yangi kelganlar uchun eng ko'p tuzoq tug'diradigan joy:

db.mahsulot.findOne({ _id: 1 }, { nom: 1, narx: 1, ombor: 1, korishlar: 1 })

{
  _id: 1,
  nom: 'Noutbuk',
  narx: Decimal128('8500000.50'),
  ombor: 12,
  korishlar: Long('4500000000')
}

E'tibor bering: Decimal128 va Long o'z nomi bilan chiqdi, ombor esa oddiy 12 bo'lib ko'rindi - garchi u Int32 bo'lsa ham. mongosh Int32 va Double ni oddiy son kabi chop etadi.

Ya'ni ekranga qarab turni aniqlab bo'lmaydi. Buning uchun $type bor:

db.mahsulot.aggregate([
  { $match: { _id: 1 } },
  { $project: {
      narx_turi:      { $type: "$narx" },
      ombor_turi:     { $type: "$ombor" },
      korishlar_turi: { $type: "$korishlar" },
      sana_turi:      { $type: "$qoshilgan" },
      teglar_turi:    { $type: "$teglar" }
  } }
])

[
  {
    _id: 1,
    narx_turi: 'decimal',
    ombor_turi: 'int',
    korishlar_turi: 'long',
    sana_turi: 'date',
    teglar_turi: 'array'
  }
]

0.1 + 0.2
0.30000000000000004

Sana #

BSON da sana alohida tur - Date. Uni matn sifatida saqlamang:

db.mahsulot.find(
  { qoshilgan: { $gte: ISODate("2026-02-01T00:00:00Z") } },
  { nom: 1, qoshilgan: 1 }
)

[
  {
    _id: 2,
    nom: 'Sichqoncha',
    qoshilgan: ISODate('2026-02-03T14:00:00.000Z')
  },
  { _id: 3, nom: 'Stol', qoshilgan: ISODate('2026-03-11T08:15:00.000Z') }
]

Agar sana matn bo'lganida, $gte alifbo bo'yicha solishtirar edi va "2026-3-11" qiymati "2026-02-01" dan kichik chiqib qolardi.

null va yo'q maydon #

Bu ikkisi boshqa narsa, lekin oddiy filtrda bir xil ko'rinadi:

db.mahsulot.find({ izoh: null }, { nom: 1 })

[
  { _id: 1, nom: 'Noutbuk' },
  { _id: 2, nom: 'Sichqoncha' },
  { _id: 3, nom: 'Stol' }
]

Uchala hujjat ham chiqdi - lekin izoh maydoni faqat bittasida bor. Ikkinchi hujjatda izoh: null, qolgan ikkitasida esa bu maydon umuman yo'q.

Ularni ajratish uchun $exists kerak:

db.mahsulot.find({ izoh: { $exists: true } }, { nom: 1, izoh: 1 })
db.mahsulot.find({ izoh: { $exists: false } }, { nom: 1 })

[ { _id: 2, nom: 'Sichqoncha', izoh: null } ]
[ { _id: 1, nom: 'Noutbuk' }, { _id: 3, nom: 'Stol' } ]

Massiv va ichma-ich hujjat #

db.mahsulot.find(
  { teglar: { $size: 0 } },
  { nom: 1, teglar: 1 }
)
db.mahsulot.findOne({ "xossa.ram": 16 }, { nom: 1, xossa: 1 })

[ { _id: 3, nom: 'Stol', teglar: [] } ]
{ _id: 1, nom: 'Noutbuk', xossa: { ram: 16, ekran: 15.6 } }

"xossa.ram" - nuqtali yozuv. U ichma-ich hujjat ichiga kirish uchun ishlatiladi va u haqida 6-bobda batafsil gaplashamiz.

Turlar ro'yxati #

Xulosa #

• MongoDB hujjatni BSON - ikkilik formatda saqlaydi.
• BSON da tur va uzunlik yozilgani uchun keraksiz maydonni o'qimasdan o'tish mumkin.
• _id majburiy; berilmasa MongoDB ObjectId qo'yadi.
• ObjectId ning birinchi to'rt bayti - yaratilgan vaqt.
• Shuning uchun _id bo'yicha saralash vaqt tartibiga yaqin, lekin taxminiy.
• Sonlar uchun uchta tur bor: Int32, Long, Double va alohida Decimal128.
• Pulni Double da saqlamang - Decimal128 yoki eng kichik birlikda butun son ishlating.
• Sana uchun ISODate bor; uni matn sifatida saqlash solishtirishni buzadi.
• { maydon: null } ham nullni, ham maydon yo'qligini qamrab oladi.
• Ularni ajratish uchun $exists va $type ishlatiladi.

Keyingi bo'limda hujjat qo'shishning barcha usullarini ko'ramiz.