Satrlar bilan ishlash - Java dasturlash tili

Matn bilan ishlash dasturchining kundalik ishi. Java'da satrlar kuchli, lekin ularda yangi boshlovchilar eng ko'p yiqiladigan tuzoq ham bor.

== va equals - eng muhim qoida #

Shundan boshlaymiz, chunki bu Java'dagi eng ko'p uchraydigan xato.

Java

public class Solishtirish {
    public static void main(String[] args) {
        String a = "salom";
        String b = "salom";
        String c = new String("salom");

        System.out.println("a == b        : " + (a == b));
        System.out.println("a == c        : " + (a == c));
        System.out.println("a.equals(c)   : " + a.equals(c));
        System.out.println("a == c.intern(): " + (a == c.intern()));
    }
}

Natija

a == b        : true
a == c        : false
a.equals(c)   : true
a == c.intern(): true

== satrlarni solishtirmaydi

== ikkita havola bir xil obyektga ishora qiladimi, degan savolga javob beradi. U satrlar mazmunini taqqoslamaydi.

Yuqorida a == b rost chiqdi, chunki Java bir xil matnli literallarni satrlar havzasida (string pool) saqlaydi va qayta ishlatadi - ikkalasi bitta obyekt.

new String("salom") esa majburan yangi obyekt yaratadi, shuning uchun a == c yolg'on.

Qoida: satrlarni har doim equals bilan solishtiring.

Bu tuzoq shu bilan xavfliki, kichik dasturda == ko'pincha "ishlaydi" - hamma satrlar literal bo'lgani uchun. Keyin foydalanuvchi kiritgan yoki fayldan o'qilgan satr paydo bo'ladi va kod jimgina noto'g'ri ishlay boshlaydi.

null xavfsiz solishtirish

Java

public class Xavfsiz {
    public static void main(String[] args) {
        String kiritilgan = null;

        System.out.println("literal birinchi: "
                + "ha".equals(kiritilgan));
        System.out.println("Objects bilan:    "
                + java.util.Objects.equals(kiritilgan, "ha"));
    }
}

Natija

literal birinchi: false
Objects bilan:    false

kiritilgan.equals("ha") yozsangiz, kiritilgan null bo'lganda dastur qulaydi. Literalni birinchi qo'ysangiz yoki Objects.equals ishlatsangiz - xavfsiz.

Satr o'zgarmas #

Java

public class Ozgarmas {
    public static void main(String[] args) {
        String asl = "salom";
        asl.toUpperCase();                  // natija tashlab yuborildi
        System.out.println("Birinchi: " + asl);

        String katta = asl.toUpperCase();   // to'g'ri
        System.out.println("Ikkinchi: " + katta + ", asl: " + asl);
    }
}

Natija

Birinchi: salom
Ikkinchi: SALOM, asl: salom

Java'da satrni tahrirlab bo'lmaydi. Har bir metod yangi satr qaytaradi - uni o'zlashtirmasangiz, hech narsa o'zgarmaydi.

Asosiy metodlar #

Java

public class Metodlar {
    public static void main(String[] args) {
        String matn = "Namangan viloyati";

        System.out.println(matn.length());
        System.out.println(matn.toUpperCase());
        System.out.println(matn.contains("viloyat"));
        System.out.println(matn.startsWith("Naman"));
        System.out.println(matn.indexOf("viloyat"));
        System.out.println(matn.substring(0, 8));
        System.out.println(matn.replace("viloyati", "shahri"));
        System.out.println("  bo'shliq  ".strip() + "|");
        System.out.println("ha".repeat(3));
    }
}

Natija

17
NAMANGAN VILOYATI
true
true
9
Namangan
Namangan shahri
bo'shliq|
hahaha

Metod	Vazifasi
`length()`	Belgilar soni
`toUpperCase` / `toLowerCase`	Katta / kichik harf
`strip()`	Chetlardagi bo'shliqlarni olib tashlaydi
`contains`	Ichida bormi
`startsWith` / `endsWith`	Boshlanadimi / tugaydimi
`indexOf`	O'rnini topadi, topilmasa `-1`
`substring`	Bir qismini ajratadi
`replace`	Almashtiradi
`split`	Bo'laklarga ajratadi
`isBlank()`	Bo'sh yoki faqat bo'shliqmi
`repeat(n)`	n marta takrorlaydi

strip() va trim() farqi

Ikkalasi ham chetlardagi bo'shliqlarni olib tashlaydi, lekin:

trim() - eski metod, faqat U+0020 dan kichik belgilarni kesadi;
strip() - Java 11 dan, Unicode qoidalari bo'yicha ishlaydi va uzilmas bo'shliq kabi belgilarni ham to'g'ri qirqadi.

Yangi kodda strip() ishlating.

Split va join #

Java

public class Bolish {
    public static void main(String[] args) {
        String qator = "Namangan,Andijon,Samarqand,Toshkent";

        String[] shaharlar = qator.split(",");
        System.out.println("Bo'laklar soni: " + shaharlar.length);

        for (String shahar : shaharlar) {
            System.out.println("  - " + shahar);
        }

        System.out.println(String.join(" | ", shaharlar));
    }
}

Natija

Bo'laklar soni: 4
  - Namangan
  - Andijon
  - Samarqand
  - Toshkent
Namangan | Andijon | Samarqand | Toshkent

split muntazam ifodani qabul qiladi

split ning argumenti oddiy matn emas, muntazam ifoda (regular expression). Shuning uchun maxsus belgilar kutilmagan natija beradi:

Java

public class Nuqta {
    public static void main(String[] args) {
        String sana = "2026.09.11";

        System.out.println("Xato:   " + sana.split(".").length);
        System.out.println("To'g'ri: " + sana.split("\\.").length);
    }
}

Natija

Xato:   0
To'g'ri: 3

Muntazam ifodada . "istalgan belgi" degani, shuning uchun hamma narsa ajratuvchi deb qabul qilindi va natija bo'sh bo'lib qoldi.

Ajratuvchi sifatida . | * + ? ( ) [ ] { } \ ^ $ belgilaridan birini ishlatsangiz, oldiga \ qo'ying.

StringBuilder #

Satr o'zgarmas bo'lgani uchun halqa ichida += qilish har safar yangi obyekt yaratadi.

Java

public class Quruvchi {
    public static void main(String[] args) {
        StringBuilder quruvchi = new StringBuilder();

        for (int i = 1; i <= 5; i++) {
            quruvchi.append(i);
            if (i < 5) {
                quruvchi.append(" -> ");
            }
        }

        System.out.println(quruvchi.toString());
        System.out.println("Uzunligi: " + quruvchi.length());
        System.out.println("Teskari:  " + quruvchi.reverse());
    }
}

Natija

1 -> 2 -> 3 -> 4 -> 5
Uzunligi: 21
Teskari:  5 >- 4 >- 3 >- 2 >- 1

Nega -> emas, >- chiqdi?

reverse() matnni belgima-belgi teskari qiladi. U -> ni yaxlit bir belgi deb hisoblamaydi: avval >, keyin - yoziladi.

Xuddi shu sabab qavslarga ham tegishli - (a+b) teskari qilinsa )b+a( bo'ladi, qavslar almashmaydi.

reverse() ni faqat oddiy matn bilan ishlating; tuzilishi bor matnda u kutilgan natija bermaydi.

Qachon StringBuilder kerak

Holat	Nima ishlatish
Bir nechta satrni qo'shish	Oddiy `+` - kompilyator o'zi optimallashtiradi
Halqa ichida, minglab marta	`StringBuilder`
Ro'yxatni birlashtirish	`String.join` yoki `Collectors.joining`

Muhim tafsilot: halqadan tashqarida + ishlatish sekin emas. Kompilyator "a" + b + "c" ni o'zi StringBuilder ga aylantiradi. Muammo faqat sikl ichida yuzaga keladi, chunki u yerda har takrorda yangi quruvchi yaratiladi.

Matn bloklari #

Java 15 dan ko'p qatorli matnni uch qo'shtirnoq bilan yozish mumkin:

Java

public class Blok {
    public static void main(String[] args) {
        String json = """
                {
                    "ism": "Husanboy",
                    "shahar": "Namangan"
                }""";

        System.out.println(json);
    }
}

Natija

{
    "ism": "Husanboy",
    "shahar": "Namangan"
}

Qochish belgilari kerak emas. Chekinish yopuvchi """ joyiga qarab hisoblanadi - shuning uchun JSON chap chekkadan boshlandi.

Formatlash va madaniyat #

Java

import java.util.Locale;

public class Format {
    public static void main(String[] args) {
        double narx = 1234.5;

        System.out.println(String.format(Locale.ROOT, "%.2f", narx));
        System.out.println(String.format(Locale.GERMANY, "%.2f", narx));
        System.out.println(String.format(Locale.ROOT, "%,.2f", narx));
        System.out.println(String.format(Locale.ROOT, "%8s|", "chap"));
        System.out.println(String.format(Locale.ROOT, "%-8s|", "o'ng"));
        System.out.println(String.format(Locale.ROOT, "%05d", 42));
    }
}

Natija

1234.50
1234,50
1,234.50
    chap|
o'ng    |
00042

Madaniyatni oshkora ko'rsating

Yuqorida Locale.ROOT ataylab yozilgan. Usiz String.format operatsion tizim sozlamasidan foydalanadi.

Ya'ni rus yoki nemis tiliga sozlangan kompyuterda %.2f natijasi 1234,50 bo'lib chiqadi - nuqta o'rniga vergul.

Bu faylga yozganda va tarmoqqa yuborganda haqiqiy muammo tug'diradi: boshqa kompyuter o'sha sonni o'qiy olmaydi yoki noto'g'ri o'qiydi.

Qoida:

Ekranga chiqarganda - foydalanuvchi madaniyati;
Faylga, JSON ga, bazaga - har doim Locale.ROOT.

Bu darslikdagi barcha misollarda sonlar aynan shu sababdan Locale.ROOT bilan chiqariladi - shunda natija sizning kompyuteringizda ham xuddi shunday bo'ladi.

Bo'shliq tekshirish #

Java

public class Boshliq {
    public static void main(String[] args) {
        String bosh = "";
        String faqatBoshliq = "   ";
        String matn = "salom";

        System.out.println("isEmpty: " + bosh.isEmpty()
                + ", " + faqatBoshliq.isEmpty());
        System.out.println("isBlank: " + bosh.isBlank()
                + ", " + faqatBoshliq.isBlank());
        System.out.println("matn:    " + matn.isBlank());
    }
}

Natija

isEmpty: true, false
isBlank: true, true
matn:    false

Foydalanuvchi kiritgan ma'lumotni tekshirishda deyarli har doim isBlank() kerak: probel bosib yuborgan foydalanuvchi ham hech narsa kiritmagan hisoblanadi.

Belgilar bo'ylab yurish #

Java

public class Belgilar {
    public static void main(String[] args) {
        String soz = "Namangan";
        int unliSoni = 0;

        for (char belgi : soz.toCharArray()) {
            if ("aeiouAEIOU".indexOf(belgi) >= 0) {
                unliSoni++;
            }
        }

        System.out.println("'" + soz + "' so'zida " + unliSoni + " ta unli");
        System.out.println("Teskari: "
                + new StringBuilder(soz).reverse());
    }
}

Natija

'Namangan' so'zida 3 ta unli
Teskari: nagnamaN

Amaliy topshiriq

Ikkita bir xil matnli satrni == va equals bilan solishtiring.
new String("salom") yaratib, farqni ko'ring.
null bilan xavfsiz solishtirishni sinang.
toUpperCase natijasini o'zlashtirmaslik xatosini takrorlang.
split(".") va split("\.") natijalarini solishtiring.
StringBuilder bilan 1 dan 10 gacha sonlarni birlashtiring.
Matn bloki bilan ko'p qatorli JSON yozing.
Bir sonni Locale.ROOT va Locale.GERMANY da formatlang.
isEmpty va isBlank farqini tekshiring.
So'zdagi undosh harflar sonini hisoblang.

Xulosa #

Satrlarni == bilan solishtirmang - har doim equals.
== rost chiqishi mumkin, chunki bir xil literallar satrlar havzasida qayta ishlatiladi - bu tasodif, qoida emas.
null xavfi bo'lsa literalni birinchi qo'ying yoki Objects.equals ishlating.
Satrlar o'zgarmas: har bir metod yangi satr qaytaradi.
split muntazam ifoda qabul qiladi - . uchun \. yozing.
Yangi kodda strip(), trim() emas.
Halqa ichida minglab marta qo'shsangiz - StringBuilder.
Matn bloklari (""") ko'p qatorli matn va JSON uchun.
Sonni formatlaganda Locale.ROOT ni oshkora bering.

Keyingi bo'limda shartlar va switch ni o'rganamiz.

== va equals - eng muhim qoida #

Satr o'zgarmas #

Asosiy metodlar #

Split va join #

StringBuilder #

Matn bloklari #

Formatlash va madaniyat #

Bo'shliq tekshirish #

Belgilar bo'ylab yurish #

Xulosa #

Xatolik topdingizmi?