Muhitni sozlash va birinchi loyiha

Java yozish uchun JDK va matn muharriri kerak. Ikkalasi ham bepul.

JDK nima #

Sizga JDK kerak. Uning ichida JRE ham, JVM ham bor.

O'rnatish va tekshirish #

O'rnatgandan keyin terminalda ikkita buyruqni bajaring:

java -version
javac -version

Ikkalasi ham versiya raqamini chiqarishi kerak, masalan:

openjdk version "21.0.10" 2026-01-20
javac 21.0.10

where java

JAVA_HOME #

Ko'p vosita (Maven, Gradle, IDE) JAVA_HOME muhit o'zgaruvchisini qidiradi. U JDK o'rnatilgan papkaga ishora qilishi kerak - bin papkasiga emas.

Birinchi dastur #

Papka yarating va Salom.java faylini yozing:

public class Salom {
    public static void main(String[] args) {
        System.out.println("Birinchi dasturim ishladi");
    }
}

Birinchi dasturim ishladi

Terminalda:

javac Salom.java
java Salom

Nima bo'ldi:

1. javac Salom.java - kodni bayt-kodga o'girdi va Salom.class faylini yaratdi;
2. java Salom - JVM ni ishga tushirib, Salom.class ni bajardi.

Bir buyruq bilan ishga tushirish #

Java 11 dan boshlab kichik dasturlarni kompilyatsiya qilmasdan ishga tushirish mumkin:

java Salom.java

Bu yerda .java yoziladi. JVM kodni xotirada kompilyatsiya qilib, darhol bajaradi. Bitta fayldan iborat mashqlar uchun juda qulay.

Argumentlar #

public class Argumentlar {
    public static void main(String[] args) {
        if (args.length == 0) {
            System.out.println("Argument berilmadi");
        } else {
            System.out.println("Argumentlar soni: " + args.length);
            for (String arg : args) {
                System.out.println("  - " + arg);
            }
        }
    }
}

Argument berilmadi

Yuqoridagi natija argumentsiz ishga tushirilganda chiqadi. Argument bersangiz:

java Argumentlar Husanboy Namangan

Natija shunday bo'ladi:

Argumentlar soni: 2
  - Husanboy
  - Namangan

Muharrir tanlash #

Paketlar #

Katta loyihada sinflar paketlarga ajratiladi. Paket - bu papka va nom fazosi birgalikda.

package uz.softromeda.jurnal;

public class Talaba {
    // ...
}

Bu fayl uz/softromeda/jurnal/Talaba.java yo'lida turishi kerak - paket nomi papka tuzilmasiga aynan mos bo'lishi shart.

Loyiha tuzilmasi #

Amalda qabul qilingan tartib:

jurnal/
   src/
      main/
         java/
            uz/softromeda/jurnal/
               Main.java
               Talaba.java
      test/
         java/
   target/            <- qurilgan fayllar (Git'ga qo'shilmaydi)
   pom.xml            <- Maven sozlamalari

Maven bilan tanishuv #

Loyiha o'sganda javac ni qo'lda chaqirish noqulay bo'ladi: kutubxonalar, testlar, versiyalar kerak. Buning uchun qurish vositasi ishlatiladi.

Maven buyruqlari:

mvn compile
mvn test
mvn package

mvn package natijasida target papkasida jar fayli paydo bo'ladi - bu butun dasturingiz bitta arxivda.

java -jar jurnal.jar

Ko'p uchraydigan xatolar #

javac --release 21 Salom.java

Xulosa #

• Yozish uchun JDK kerak, JRE emas.
• javac Salom.java bayt-kod yaratadi, java Salom uni ishga tushiradi - ikkinchisida kengaytma yozilmaydi.
• Java 11 dan java Salom.java bilan bir buyruqda ishga tushirish mumkin.
• Fayl nomi public class nomiga aynan mos bo'lishi shart.
• Paket nomi papka tuzilmasiga mos bo'ladi va teskari domen ko'rinishida yoziladi.
• Katta loyihada Maven yoki Gradle ishlatiladi; natija - .jar fayli (aslida ZIP arxiv).
• java -version va javac -version bir xil bo'lishi kerak.

Keyingi bo'limda turlar va o'zgaruvchilarni o'rganamiz.