Istisnolar - Java dasturlash tili

Istisno - dastur davom eta olmaydigan holat: fayl topilmadi, tarmoq uzildi, foydalanuvchi noto'g'ri ma'lumot berdi.

Java'da istisnolar boshqa ko'p tillardan jiddiy farq qiladi va bu farqni tushunish muhim.

try va catch #

Java

public class Birinchi {
    public static void main(String[] args) {
        try {
            int a = 10;
            int b = 0;
            System.out.println(a / b);
        } catch (ArithmeticException x) {
            System.out.println("Xato: " + x.getMessage());
        }

        System.out.println("Dastur davom etmoqda");
    }
}

Natija

Xato: / by zero
Dastur davom etmoqda

Istisnolar iyerarxiyasi #

Tekshiriladigan istisnolar - Java'ning o'ziga xos xususiyati

Tekshiriladigan istisnolar #

Java

import java.io.IOException;

public class Tekshiriladigan {
    public static void main(String[] args) {
        try {
            xavfli(true);
        } catch (IOException x) {
            System.out.println("Ushlandi: " + x.getMessage());
        }

        oddiy();
    }

    static void xavfli(boolean xatoBersin) throws IOException {
        if (xatoBersin) {
            throw new IOException("fayl o'qilmadi");
        }
    }

    static void oddiy() {
        try {
            throw new IllegalStateException("bu tekshirilmaydi");
        } catch (IllegalStateException x) {
            System.out.println("Ushlandi: " + x.getMessage());
        }
    }
}

Natija

Ushlandi: fayl o'qilmadi
Ushlandi: bu tekshirilmaydi

Tekshiriladigan istisnoni e'tiborsiz qoldirib bo'lmaydi

xavfli metodi throws IOException deb e'lon qilingan. Uni chaqirgan kod majburan ikkitadan birini qilishi kerak:

try/catch bilan ushlash;
O'zi ham throws IOException deb e'lon qilish.

Aks holda kod kompilyatsiya qilinmaydi:

Natija

error: unreported exception IOException;
must be caught or declared to be thrown

IllegalStateException esa RuntimeException avlodi - unda bunday majburiyat yo'q.

Bu Java'ning eng ko'p bahs qilinadigan qarorlaridan biri. G'oya yaxshi edi: dasturchi xatoni e'tiborsiz qoldirmasin. Amalda esa bu ko'pincha bo'sh catch bloklariga olib keldi - bu esa hech narsadan yomonroq.

Qaysi turni tanlash #

Holat	Tur
Tashqi sabab, chaqiruvchi tuzata oladi	Tekshiriladigan (`IOException`)
Dasturchi xatosi	`RuntimeException`
Argument noto'g'ri	`IllegalArgumentException`
Obyekt hozir bunga tayyor emas	`IllegalStateException`
Qiymat `null`	`NullPointerException`

Zamonaviy amaliyot

Ko'p yangi kutubxonalar (Spring ham) tekshiriladigan istisnolardan qochadi va hamma narsani RuntimeException qiladi.

Sababi: tekshiriladigan istisno butun chaqiruvlar zanjirini "iflos" qiladi - har bir metod throws yozishga majbur bo'ladi.

O'z kodingizda: ko'p hollarda RuntimeException avlodini tanlang. Tekshiriladigan istisnoni faqat chaqiruvchi haqiqatan tuzata oladigan holatlar uchun qoldiring.

Bir nechta catch #

Java

public class KopCatch {
    public static void main(String[] args) {
        String[] kirishlar = {"42", "abc", null};

        for (String kirish : kirishlar) {
            try {
                System.out.println("'" + kirish + "' -> "
                        + Integer.parseInt(kirish));
            } catch (NumberFormatException x) {
                System.out.println("'" + kirish + "' -> raqam emas");
            }
        }
    }
}

Natija

'42' -> 42
'abc' -> raqam emas
'null' -> raqam emas

Diqqat: null ham NumberFormatException berdi - NullPointerException emas. Integer.parseInt(null) shunday ishlaydi.

Bir nechta turni bitta blokda ushlash mumkin:

Java

public class Birlashtirilgan {
    public static void main(String[] args) {
        for (int holat = 0; holat < 2; holat++) {
            try {
                if (holat == 0) {
                    Integer.parseInt("abc");
                } else {
                    int[] m = new int[1];
                    System.out.println(m[5]);
                }
            } catch (NumberFormatException
                     | ArrayIndexOutOfBoundsException x) {
                System.out.println("Ushlandi: "
                        + x.getClass().getSimpleName());
            }
        }
    }
}

Natija

Ushlandi: NumberFormatException
Ushlandi: ArrayIndexOutOfBoundsException

Tartib muhim: avlod avval

Java

try {
    // ...
} catch (Exception x) {          // eng keng
} catch (IOException x) {         // XATO - hech qachon yetib bormaydi
}

Natija

error: exception IOException has already been caught

catch bloklari yuqoridan pastga tekshiriladi. Kengroq turni yuqoriga qo'ysangiz, torroq turlar hech qachon ishlamaydi va kompilyator buni xato deb hisoblaydi.

Torroq turlarni yuqoriga qo'ying.

finally #

Java

public class Finally {
    public static void main(String[] args) {
        for (String holat : new String[]{"yaxshi", "yomon"}) {
            try {
                System.out.println("[" + holat + "] boshlandi");
                if (holat.equals("yomon")) {
                    throw new IllegalStateException("xato");
                }
                System.out.println("[" + holat + "] muvaffaqiyatli");
            } catch (IllegalStateException x) {
                System.out.println("[" + holat + "] ushlandi: "
                        + x.getMessage());
            } finally {
                System.out.println("[" + holat + "] tozalash bajarildi");
            }
        }
    }
}

Natija

[yaxshi] boshlandi
[yaxshi] muvaffaqiyatli
[yaxshi] tozalash bajarildi
[yomon] boshlandi
[yomon] ushlandi: xato
[yomon] tozalash bajarildi

finally har doim bajariladi - istisno bo'ldimi yoki yo'qmi.

finally ichida return yozmang

Java

public class FinallyReturn {
    public static void main(String[] args) {
        System.out.println("Natija: " + yomon());
    }

    @SuppressWarnings("finally")
    static int yomon() {
        try {
            return 1;
        } finally {
            return 2;          // birinchi return'ni yutib yuboradi
        }
    }
}

Natija

Natija: 2

try bloki 1 qaytarmoqchi edi, lekin finally dagi return uni almashtirdi.

Bundan ham yomoni: try da istisno tashlansa-yu, finally da return bo'lsa, istisno butunlay yo'qoladi va hech kim u haqda bilmaydi.

Kompilyator bu haqda ogohlantiradi. finally ichida hech qachon return, break yoki continue yozmang.

try-with-resources #

Fayl va tarmoq ulanishlari ishlatilgandan keyin yopilishi kerak:

Java

public class Resurslar {
    public static void main(String[] args) {
        try (Manba a = new Manba("baza");
             Manba b = new Manba("fayl")) {
            a.ishlat();
            b.ishlat();
        }

        System.out.println("---");

        try (Manba c = new Manba("tarmoq")) {
            c.ishlat();
            throw new IllegalStateException("xato yuz berdi");
        } catch (IllegalStateException x) {
            System.out.println("Ushlandi: " + x.getMessage());
        }
    }
}

class Manba implements AutoCloseable {
    private final String nom;

    Manba(String nom) {
        this.nom = nom;
        System.out.println(nom + " ochildi");
    }

    void ishlat() {
        System.out.println(nom + " ishlatilmoqda");
    }

    @Override
    public void close() {
        System.out.println(nom + " yopildi");
    }
}

Natija

baza ochildi
fayl ochildi
baza ishlatilmoqda
fayl ishlatilmoqda
fayl yopildi
baza yopildi
---
tarmoq ochildi
tarmoq ishlatilmoqda
tarmoq yopildi
Ushlandi: xato yuz berdi

Diqqat qiling:

Resurslar teskari tartibda yopildi - oxirgi ochilgani birinchi;
Istisno bo'lganda ham close() chaqirildi va u catch dan oldin bajarildi.

AutoCloseable bo'lsa - har doim try-with-resources

Eski uslub:

Java

Manba m = new Manba("fayl");
try {
    m.ishlat();
} finally {
    m.close();
}

Yangi uslub qisqaroq, xatoga kamroq moyil va bir nechta resursni to'g'ri tartibda yopadi.

Files, Scanner, InputStream, JDBC ulanishlari - hammasi AutoCloseable. Ularni har doim shu shaklda ishlating.

O'z istisnongiz #

Java

public class OzIstisno {
    public static void main(String[] args) {
        try {
            yechish(-5);
        } catch (SalbiyQiymatException x) {
            System.out.println("Ushlandi: " + x.getMessage());
            System.out.println("Xato qiymat: " + x.qiymat());
        }
    }

    static void yechish(int son) {
        if (son < 0) {
            throw new SalbiyQiymatException(son);
        }
        System.out.println(Math.sqrt(son));
    }
}

class SalbiyQiymatException extends RuntimeException {
    private final int qiymat;

    SalbiyQiymatException(int qiymat) {
        super("Manfiy qiymat qabul qilinmaydi: " + qiymat);
        this.qiymat = qiymat;
    }

    int qiymat() {
        return qiymat;
    }
}

Natija

Ushlandi: Manfiy qiymat qabul qilinmaydi: -5
Xato qiymat: -5

Sababni saqlash #

Java

public class Sabab {
    public static void main(String[] args) {
        try {
            yuqoriDaraja();
        } catch (IllegalStateException x) {
            System.out.println("Xabar:  " + x.getMessage());
            System.out.println("Sababi: " + x.getCause().getMessage());
            System.out.println("Sabab turi: "
                    + x.getCause().getClass().getSimpleName());
        }
    }

    static void yuqoriDaraja() {
        try {
            Integer.parseInt("abc");
        } catch (NumberFormatException x) {
            throw new IllegalStateException("Sozlama o'qilmadi", x);
        }
    }
}

Natija

Xabar:  Sozlama o'qilmadi
Sababi: For input string: "abc"
Sabab turi: NumberFormatException

Asl istisnoni yo'qotmang

Java

catch (NumberFormatException x) {
    throw new IllegalStateException("Sozlama o'qilmadi");   // YOMON
}

Bu variantda asl xato butunlay yo'qoladi va jurnalda faqat "Sozlama o'qilmadi" qoladi - qaysi sozlama, nima uchun, qayerda - hech narsa ma'lum emas.

Ikkinchi argument sifatida asl istisnoni uzating - u getCause() orqali saqlanadi va stek izida to'liq ko'rinadi.

Nima qilmaslik kerak #

Bo'sh catch - eng yomon amaliyot

Java

try {
    // biror ish
} catch (Exception x) {
    // hech narsa
}

Bu xatoni yashiradi: dastur noto'g'ri ishlaydi, lekin siz bilmaysiz. Nosozlikni topish deyarli imkonsiz bo'lib qoladi.

Java'da bu ayniqsa keng tarqalgan, chunki tekshiriladigan istisnolar dasturchini catch yozishga majbur qiladi - va eng oson yo'l uni bo'sh qoldirish.

Agar istisnoni haqiqatan e'tiborsiz qoldirish kerak bo'lsa, nega shunday qilinayotganini izohda yozing.

Exception bilan hammasini ushlamang

catch (Exception x) NullPointerException va boshqa dasturchi xatolarini ham ushlaydi - ya'ni tuzatilishi kerak bo'lgan xatolarni yashiradi.

Faqat qanday ishlashni bilgan istisnolaringizni ushlang.

catch (Throwable x) esa bundan ham yomon: u OutOfMemoryError va StackOverflowError ni ham ushlaydi, ularni esa ushlab hech narsa qilib bo'lmaydi.

Amaliy topshiriq

Nolga bo'lishni try/catch bilan ushlang.
throws IOException li metod yozib, uni ushlamasdan chaqiring.
Tekshiriladigan va tekshirilmaydigan istisno farqini yozing.
Bir nechta turni bitta catch da birlashtiring.
catch tartibini buzib, kompilyator nima deyishini ko'ring.
finally blokining har doim bajarilishini tekshiring.
finally ichida return yozib, natijani ko'ring.
AutoCloseable sinf yozib, try-with-resources bilan ishlating.
O'z istisno turingizni yarating va qo'shimcha ma'lumot qo'shing.
Istisnoni sabab bilan qayta tashlang va getCause() ni tekshiring.

Xulosa #

Java'da istisnolar ikki turga bo'linadi: tekshiriladigan va RuntimeException avlodlari.
Tekshiriladigan istisnoni ushlash yoki throws bilan e'lon qilish majburiy.
O'z kodingizda ko'pincha RuntimeException avlodini tanlang.
catch bloklarida torroq turlar yuqorida bo'lishi shart.
finally har doim bajariladi; ichida return yozmang - u istisnoni yutib yuboradi.
try-with-resources resurslarni teskari tartibda va har qanday holatda yopadi.
Qayta tashlaganda asl istisnoni sabab sifatida uzating.
Bo'sh catch va catch (Exception) - eng ko'p zarar keltiradigan ikki odat.

Keyingi bo'limda generiklarni o'rganamiz.

try va catch #

Istisnolar iyerarxiyasi #

Tekshiriladigan istisnolar #

Qaysi turni tanlash #

Bir nechta catch #

finally #

try-with-resources #

O'z istisnongiz #

Sababni saqlash #

Nima qilmaslik kerak #

Xulosa #

Xatolik topdingizmi?