Ma'lumot turlari

Tur tanlash - jadval loyihalashdagi birinchi qaror va uni keyinchalik o'zgartirish qimmatga tushadi. PostgreSQL da turlar juda ko'p, lekin amalda o'nga yaqini yetarli.

Matn turlari #

Boshqa bazalardan kelgan odamlar odatda varchar(50) yozadi. PostgreSQL da bu shart emas:

Son turlari #

Eng muhim qaror - pul va o'lchov uchun qaysi turni tanlash.

SELECT 0.1::double precision + 0.2::double precision AS taxminiy,
       0.1::numeric + 0.2::numeric AS aniq;

      taxminiy       | aniq
---------------------+------
 0.30000000000000004 |  0.3
(1 row)

Birinchi ustunga qarang: 0.1 + 0.2 aniq 0.3 bermadi.

Bu 5-bo'limda (Kompyuter arxitekturasi darsligida) ko'rilgan IEEE 754 haqiqiy soni - u ikkilikda ishlaydi va 0,1 ni aniq saqlay olmaydi. numeric esa o'nlik sanoqda ishlaydi, shuning uchun natija aniq.

Oqibati amaliy: bunday sonlarni tenglik bilan taqqoslab bo'lmaydi.

SELECT (0.1::double precision + 0.2::double precision)
        = 0.3::double precision AS double_tengmi,
       (0.1::numeric + 0.2::numeric)
        = 0.3::numeric AS numeric_tengmi;

 double_tengmi | numeric_tengmi
---------------+----------------
 f             | t
(1 row)

numeric ning aniqligini ko'rsatamiz:

SELECT 1000000.01::numeric * 3 AS aniq,
       1000000.01::real * 3     AS taxminiy;

    aniq    | taxminiy
------------+----------
 3000000.03 |  3000000
(1 row)

Butun son va avtomatik raqamlash #

Eski PostgreSQL da serial ishlatilardi. Zamonaviy usul - IDENTITY:

CREATE TABLE oquvchi (
    id    int GENERATED ALWAYS AS IDENTITY PRIMARY KEY,
    ism   text NOT NULL
);

INSERT INTO oquvchi (ism) VALUES ('Husanboy'), ('Malika'), ('Nodira');

SELECT * FROM oquvchi ORDER BY id;

CREATE TABLE
INSERT 0 3
 id |   ism
----+----------
  1 | Husanboy
  2 | Malika
  3 | Nodira
(3 rows)

ALWAYS varianti tasodifiy qo'lda kiritishdan himoya qiladi - bu identifikatorlar chalkashib ketishining oldini oladi.

Mantiqiy tur #

boolean uchta qiymat qabul qiladi: rost, yolg'on va NULL.

SELECT true AS rost,
       false AS yolgon,
       NULL::boolean AS nomalum,
       true AND NULL AS va_natija,
       true OR NULL  AS yoki_natija;

 rost | yolgon | nomalum | va_natija | yoki_natija
------+--------+---------+-----------+-------------
 t    | f      |         |           | t
(1 row)

Oxirgi ikki ustunga e'tibor bering. true AND NULL - noma'lum, chunki ikkinchi qiymat noma'lum. Lekin true OR NULL - rost, chunki bittasi rost bo'lsa, ikkinchisi muhim emas.

Sana va vaqt #

Bu yerda eng ko'p xato qilinadi. Ikkita o'xshash tur bor:

SELECT DATE '2026-03-15' AS sana,
       TIMESTAMP '2026-03-15 14:30:00' AS vaqt,
       INTERVAL '3 days 4 hours' AS oraliq,
       DATE '2026-03-15' + INTERVAL '10 days' AS keyin;

    sana    |        vaqt         |     oraliq      |        keyin
------------+---------------------+-----------------+---------------------
 2026-03-15 | 2026-03-15 14:30:00 | 3 days 04:00:00 | 2026-03-25 00:00:00
(1 row)

Turni o'zgartirish #

Ikki xil yozuv bor va ikkalasi bir xil ishlaydi:

SELECT '42'::int          AS ikki_nuqta,
       CAST('42' AS int)  AS standart,
       '3.7'::numeric::int AS yaxlitlangan;

 ikki_nuqta | standart | yaxlitlangan
------------+----------+--------------
         42 |       42 |            4
(1 row)

Oxirgi ustun qiziq: numeric dan int ga o'tishda PostgreSQL yaxlitlaydi, kesmaydi. 3.7 → 4.

Xulosa #

• PostgreSQL da text va varchar bir xil tezlikda ishlaydi.
• Uzunlik haqiqatan cheklangan bo'lmasa, text ishlating.
• char(n) qiymatni bo'sh joy bilan to'ldiradi - undan qoching.
• Pul va hisob-kitob uchun faqat numeric yoki butun songa aylantirilgan tiyin.
• real va double ikkilikda aniq emas - ular fizika va grafika uchun.
• Avtomatik raqamlashda zamonaviy usul - GENERATED ALWAYS AS IDENTITY.
• boolean uchta holatga ega: rost, yolg'on va NULL.
• true OR NULL rost beradi, true AND NULL esa noma'lum.
• Vaqt uchun deyarli har doim timestamptz - u UTC da saqlaydi.
• Turni o'zgartirishda numeric dan int ga o'tish yaxlitlaydi.

Keyingi bo'limda jadval yaratamiz va unga cheklovlar qo'yamiz.