Muhitni sozlash va birinchi loyiha

Kotlin JVM ustida ishlaydi, shuning uchun avval JDK kerak. Keyin esa ikki yo'ldan birini tanlaysiz: qo'lda kompilyatsiya yoki tayyor muharrir.

1-qadam: JDK #

java -version

openjdk version "21.0.10" 2026-01-20

Agar xato chiqsa, adoptium.net yoki oracle.com dan JDK 17 yoki undan yangisini o'rnating. Kotlin uchun 8 dan yuqori har qanday versiya yaraydi.

2-qadam: Kotlin kompilyatori #

Eng oddiy yo'l - kotlinlang.org dan kompilyator arxivini yuklab, bin papkasini PATH ga qo'shish.

kotlinc -version

info: kotlinc-jvm 2.4.20 (JRE 21.0.10+7-Debian-1)

Boshqa yo'llar ham bor:

Birinchi faylni kompilyatsiya qilish #

Salom.kt nomli fayl yarating:

fun main() {
    println("Salom, Namangan!")
}

Salom, Namangan!

Keyin terminalda:

kotlinc Salom.kt -include-runtime -d salom.jar
java -jar salom.jar

Salom, Namangan!

-include-runtime bo'lmasa, jar kichikroq bo'ladi, lekin ishga tushirishda Kotlin kutubxonasini alohida ko'rsatish kerak bo'ladi.

REPL - tezkor sinov #

Bir qatorni tez sinab ko'rish uchun kompilyatsiya shart emas:

kotlinc

Ochilgan oynada to'g'ridan-to'g'ri yozish mumkin:

>>> val sonlar = listOf(3, 1, 2)
>>> sonlar.sorted()
res1: kotlin.collections.List<kotlin.Int> = [1, 2, 3]
>>> :quit

Bu REPL deb ataladi. Yangi funksiyani eslab qolish uchun juda qulay.

3-qadam: muharrir #

Kotlin uchun IntelliJ IDEA Community eng qulay tanlov: til va muharrir bitta jamoa tomonidan yozilgan.

Gradle loyihasi #

Bir fayldan katta narsa yozayotgan bo'lsangiz, qurish tizimi kerak. IntelliJ da "New Project > Kotlin > Gradle" ni tanlasangiz, quyidagi tuzilma paydo bo'ladi:

build.gradle.kts fayli shunday ko'rinadi:

plugins {
    kotlin("jvm") version "2.4.20"
    application
}

repositories {
    mavenCentral()
}

dependencies {
    testImplementation(kotlin("test"))
}

application {
    mainClass.set("MainKt")
}

Diqqat qiling - bu fayl ham Kotlin da yozilgan. Gradle sozlamasi uchun alohida til o'rganish kerak emas.

Ishga tushirish:

./gradlew run

main funksiyasining shakllari #

fun main() {
    println("eng qisqa shakl")
}

eng qisqa shakl

Buyruq qatori argumentlari kerak bo'lsa:

fun main(args: Array<String>) {
    println("Argumentlar soni: ${args.size}")
    if (args.isEmpty()) {
        println("Hech qanday argument berilmadi")
    }
}

Argumentlar soni: 0
Hech qanday argument berilmadi

Ikkalasi ham to'g'ri. Argumentlar kerak bo'lmasa, qisqasini yozing.

Xatoni o'qish #

Kompilyator xatoni shunday ko'rsatadi:

Salom.kt:2:5: error: unresolved reference: printl
    printl("Salom")
    ^

Bu yerda println o'rniga printl yozilgan.

Chiqarishning uch usuli #

fun main() {
    val ism = "Aziza"
    val ball = 92

    println("Ism: " + ism)
    println("Ball: $ball")
    println("Natija: ${ball + 8}")

    print("yangi qatorsiz ")
    print("davom etadi")
    println()
}

Ism: Aziza
Ball: 92
Natija: 100
yangi qatorsiz davom etadi

• $nom - oddiy o'zgaruvchi uchun.
• ${ifoda} - ifoda uchun; qavs majburiy.
• print yangi qatorga o'tmaydi, println o'tadi.

// bir qatorli izoh

/*
   ko'p qatorli izoh
*/

/**
 * Hujjat izohi - funksiya yoki sinf ustida yoziladi.
 */

Xulosa #

• Kotlin uchun avval JDK kerak - JRE yetarli emas.
• kotlinc Fayl.kt -include-runtime -d nom.jar - eng oddiy kompilyatsiya.
• kotlinc ni argumentsiz chaqirsangiz, REPL ochiladi.
• Katta loyihalar uchun Gradle; uning sozlamasi ham Kotlin da yoziladi.
• Main.kt fayli MainKt sinfiga aylanadi.
• main() argumentsiz ham, args: Array<String> bilan ham bo'ladi.
• Xato xabaridagi fayl:qator:ustun muammoni topishning eng tez yo'li.
• $nom va ${ifoda} - satr ichiga qiymat qo'yishning ikki shakli.

Keyingi bo'limda o'zgaruvchilar va turlarni o'rganamiz.