Shartlar va namuna moslashtirish - C# va .NET

Shartlar har qanday dasturning asosi. C# da ular oddiy if dan boshlanadi, lekin namuna moslashtirish (pattern matching) ni qo'shganda ancha kuchli vositaga aylanadi.

if, else if, else #

CSHARP

int ball = 87;

if (ball >= 90)
{
    Console.WriteLine("A'lo");
}
else if (ball >= 70)
{
    Console.WriteLine("Yaxshi");
}
else if (ball >= 60)
{
    Console.WriteLine("Qoniqarli");
}
else
{
    Console.WriteLine("Qoniqarsiz");
}

Natija

Yaxshi

Qavslarni tashlab ketmang

C# bitta ko'rsatma uchun { } ni talab qilmaydi:

CSHARP

if (ball >= 70)
    Console.WriteLine("Yaxshi");

Bu ishlaydi, lekin xavfli odat. Keyin ikkinchi qatorni qo'shsangiz, u shartdan tashqarida qoladi va buni sezish qiyin.

Bu haqiqiy va mashhur xato: 2014-yilda Apple tizimidagi jiddiy xavfsizlik zaifligi aynan qavssiz if dan keyin ikkinchi qator qo'shilgani sababli yuzaga kelgan.

Qoida: har doim qavs qo'ying, hatto bitta qator bo'lsa ham.

Mantiqiy amallar #

CSHARP

int yosh = 20;
bool talabami = true;

Console.WriteLine(yosh >= 18 && talabami);
Console.WriteLine(yosh < 18 || talabami);
Console.WriteLine(!talabami);

Natija

True
True
False

Amal	Ma'nosi
`&&`	VA - ikkalasi ham rost bo'lsa
`\|\|`	YOKI - kamida bittasi rost bo'lsa
`!`	EMAS - teskarisi

Qisqa tutashuv

&& va || qisqa tutashuv bilan ishlaydi: natija ma'lum bo'lganda o'ng tomon umuman hisoblanmaydi.

CSHARP

string? ism = null;

if (ism != null && ism.Length > 3)
{
    Console.WriteLine("Uzun ism");
}
else
{
    Console.WriteLine("Ism yo'q yoki qisqa");
}

Natija

Ism yo'q yoki qisqa

Birinchi shart false bo'lgani uchun ism.Length umuman chaqirilmadi - aks holda dastur qulardi. Shu sababli tekshiruvlar tartibi muhim: avval null ni tekshiring, keyin qolganini.

Shartli operator #

Qisqa tanlov uchun ?: ishlatiladi:

CSHARP

int ball = 87;

string natija = ball >= 60 ? "o'tdi" : "o'tmadi";
Console.WriteLine($"Talaba {natija}");

int a = 15, b = 23;
Console.WriteLine($"Kattasi: {(a > b ? a : b)}");

Natija

Talaba o'tdi
Kattasi: 23

switch ifodasi #

Zamonaviy C# da switch qiymat qaytaradi. Bu eski switch ko'rsatmasidan ancha qulay:

CSHARP

int kun = 3;

string nom = kun switch
{
    1 => "Dushanba",
    2 => "Seshanba",
    3 => "Chorshanba",
    4 => "Payshanba",
    5 => "Juma",
    6 or 7 => "Dam olish kuni",
    _ => "Noma'lum"
};

Console.WriteLine(nom);

Natija

Chorshanba

Belgi	Ma'nosi
`=>`	Shu holat uchun qaytariladigan qiymat
`or`	Bir nechta qiymatni birlashtiradi
`_`	Qolgan barcha holatlar

switch ifodasi barcha holatni qamraganini tekshiradi

Eski switch ko'rsatmasida unutilgan holat jimgina o'tib ketardi. switch ifodasi esa mos holat topilmasa SwitchExpressionException tashlaydi.

Ya'ni xato yashirinmaydi - darhol ko'rinadi. Shuning uchun _ ni faqat haqiqatan kerak bo'lganda qo'ying.

Diapazon namunalari #

Sonni oraliqqa tekshirish uchun switch juda qulay:

CSHARP

int ball = 87;

string baho = ball switch
{
    >= 90 => "A'lo",
    >= 70 => "Yaxshi",
    >= 60 => "Qoniqarli",
    _ => "Qoniqarsiz"
};

Console.WriteLine($"{ball} ball -> {baho}");

Natija

87 ball -> Yaxshi

Bu bobning boshidagi if/else if zanjiri bilan bir xil ish qiladi, lekin ancha qisqa va o'qish oson.

is operatori va tur namunalari #

is qiymatning turini tekshiradi va darhol o'zgaruvchiga yozadi:

CSHARP

object[] narsalar = [42, "salom", 3.14, true, 'A'];

foreach (object narsa in narsalar)
{
    string tavsif = narsa switch
    {
        int son => $"butun son: {son}",
        string matn => $"satr, uzunligi {matn.Length}",
        double kasr => $"kasr son (yaxlitlangan): {Math.Round(kasr)}",
        bool mantiq => $"mantiqiy: {mantiq}",
        _ => $"boshqa tur: {narsa.GetType().Name}"
    };

    Console.WriteLine(tavsif);
}

Natija

butun son: 42
satr, uzunligi 5
kasr son (yaxlitlangan): 3
mantiqiy: True
boshqa tur: Char

Har bir holatda tur tekshirildi va qiymat mos turdagi o'zgaruvchiga yozildi - alohida aylantirish kerak bo'lmadi.

Mantiqiy namunalar #

and, or va not namunalarni birlashtiradi:

CSHARP

int[] sonlar = [-5, 0, 7, 42, 150];

foreach (int son in sonlar)
{
    string turkum = son switch
    {
        < 0 => "manfiy",
        0 => "nol",
        > 0 and < 10 => "kichik",
        >= 10 and <= 99 => "o'rta",
        _ => "katta"
    };

    Console.WriteLine($"{son,4} -> {turkum}");
}

Natija

  -5 -> manfiy
   0 -> nol
   7 -> kichik
  42 -> o'rta
 150 -> katta

Ro'yxat namunalari #

C# 11 dan massiv va ro'yxat tuzilishini ham tekshirish mumkin:

CSHARP

int[][] toplamlar =
[
    [],
    [7],
    [1, 2],
    [1, 2, 3, 4, 5]
];

foreach (int[] toplam in toplamlar)
{
    string tavsif = toplam switch
    {
        [] => "bo'sh",
        [int bitta] => $"bitta element: {bitta}",
        [int birinchi, int ikkinchi] => $"ikkita: {birinchi} va {ikkinchi}",
        [int bosh, .. int[] qolgan] =>
            $"boshi {bosh}, yana {qolgan.Length} ta",
    };

    Console.WriteLine(tavsif);
}

Natija

bo'sh
bitta element: 7
ikkita: 1 va 2
boshi 1, yana 4 ta

.. belgisi "qolgan hammasi" degani. Bu juda kuchli vosita: ro'yxatni qismlarga ajratish uchun indekslar bilan ishlash kerak emas.

Xossa namunalari #

Obyektning ichidagi qiymatni ham tekshirish mumkin. Buni 9-bo'limda sinflar bilan tanishgach to'liq ishlatamiz, hozir esa oddiy misol:

CSHARP

(string shahar, int aholi)[] joylar =
[
    ("Namangan", 626000),
    ("Toshkent", 2900000),
    ("Chust", 68000)
];

foreach (var joy in joylar)
{
    string turkum = joy switch
    {
        { aholi: > 1000000 } => "megapolis",
        { aholi: > 100000 } => "yirik shahar",
        _ => "kichik shahar"
    };

    Console.WriteLine($"{joy.shahar,-10} {turkum}");
}

Natija

Namangan   yirik shahar
Toshkent   megapolis
Chust      kichik shahar

Ketma-ketlik muhim

Namunalar yuqoridan pastga tekshiriladi va birinchi mos kelgani ishlaydi.

Yuqoridagi misolda > 100000 shartini birinchi qo'ysangiz, Toshkent ham "yirik shahar" bo'lib qolardi - chunki 2.9 million ham 100 mingdan katta.

Qoida: eng tor shartni yuqoriga, eng kengini pastga qo'ying.

Eski switch ko'rsatmasi #

Eski kodda uchraydi, shuning uchun tanish bo'lishi kerak:

CSHARP

int kun = 6;

switch (kun)
{
    case 1:
    case 2:
    case 3:
    case 4:
    case 5:
        Console.WriteLine("Ish kuni");
        break;
    case 6:
    case 7:
        Console.WriteLine("Dam olish");
        break;
    default:
        Console.WriteLine("Noma'lum");
        break;
}

Natija

Dam olish

	switch ko'rsatmasi	switch ifodasi
Qiymat qaytaradimi	Yo'q	Ha
`break` kerakmi	Ha, majburiy	Yo'q
Yozilishi	Uzun	Qisqa
Qachon	Bir nechta amal bajarilganda	Qiymat tanlanganda

Amaliy topshiriq

Ball bo'yicha baho beruvchi if/else if zanjirini yozing.
Xuddi shu mantiqni switch ifodasi bilan qayta yozing.
Qavssiz if xatosini o'zingiz yaratib ko'ring.
Qisqa tutashuv nima uchun kerakligini null misolida tushuntiring.
Shartli operator (?:) bilan ikki sondan kattasini toping.
object massivi ustida tur namunalarini qo'llang.
Sonni beshta turkumga ajratuvchi mantiqiy namuna yozing.
Ro'yxat namunasi bilan bo'sh, bitta va ko'p elementli massivlarni ajrating.
Namunalar tartibini ataylab buzib, natija qanday o'zgarishini ko'ring.
Eski switch da bitta break ni olib tashlab, kompilyator nima deyishini ko'ring.

Xulosa #

if dan keyin har doim qavs qo'ying - bu mashhur xavfsizlik xatosining sababi bo'lgan.
&& va || qisqa tutashuv qiladi: null tekshiruvini birinchi yozing.
switch ifodasi qiymat qaytaradi, break talab qilmaydi va qamrab olinmagan holatda istisno tashlaydi.
Diapazon namunalari (>= 90 =>) uzun if/else if zanjirini almashtiradi.
Tur namunasi (int son =>) turni tekshiradi va bir vaqtda o'zgaruvchiga yozadi.
and, or, not namunalarni birlashtiradi.
Ro'yxat namunasi ([bosh, .. qolgan]) to'plam tuzilishini tekshiradi.
Namunalar yuqoridan pastga tekshiriladi - eng tor shart yuqorida bo'lsin.

Keyingi bo'limda sikllarni o'rganamiz.

if, else if, else #

Mantiqiy amallar #

Shartli operator #

switch ifodasi #

Diapazon namunalari #

is operatori va tur namunalari #

Mantiqiy namunalar #

Ro'yxat namunalari #

Xossa namunalari #

Eski switch ko'rsatmasi #

Xulosa #

Xatolik topdingizmi?