</> Softromeda Edu

🌐 Kompyuter tarmoqlari

Ikki kompyuter qanday gaplashadi - 20 bosqichli amaliy qo'llanma

📚 20 bo‘lim 🎯 O‘rta 👁 19 ko‘rish
O‘qishni boshlash

Darslik haqida

Brauzerga manzil yozganingizdan sahifa ochilgunicha o'nlab protokol ishlaydi. Bu darslik o'sha yo'lni bosqichma-bosqich ochib beradi: qatlamlar modeli, Ethernet va MAC manzil, IP va tarmoq maskasi, marshrutlash, IPv6, UDP va TCP, portlar va soketlar, NAT, DNS, HTTP, cookie va sessiya, TLS, kechikish va tiqilinch nazorati. Har bir mavzu ishlaydigan kod bilan ko'rsatiladi: paketlar qo'lda yig'iladi va bayt-bayt o'qiladi, serverlar loopback'da ishga tushiriladi. Darslik yakunida xom soketlar ustida o'z HTTP serveringizni yozasiz. Barcha misollar haqiqiy Python 3.13 da ishga tushirilib tekshirilgan. Kod ichidagi o'zgaruvchi va funksiya nomlari o'zbek tilida.

Darslik mundarijasi

  1. 1 Tarmoq nima va u qayerdan kelgan? Paket kommutatsiyasi g'oyasi, ARPANET, TCP/IP ni kim yaratgani va ikki dastur qanday qilib bir-biri bilan gaplashadi. 9 daq.
  2. 2 Qatlamlar - OSI va TCP/IP modeli Nima uchun tarmoq qatlamlarga bo'lingan, OSI ning yetti qatlami, TCP/IP ning to'rt qatlami va ma'lumot qanday o'raladi. 7 daq.
  3. 3 Ethernet, MAC manzil va ARP Kadr tuzilishi, MAC manzil nima va uning bitlari nimani anglatadi, kalit qanday ishlaydi va ARP qanday qilib IP dan MAC... 10 daq.
  4. 4 IP manzil va tarmoq maskasi IPv4 manzil 32 bit sifatida, maska va CIDR yozuvi, tarmoq va tarqatish manzillari, xususiy diapazonlar va "bir tarmoqdam... 9 daq.
  5. 5 Marshrutlash Marshrutlash jadvali, eng uzun prefiks qoidasi, standart yo'l, TTL va traceroute qanday ishlaydi. 9 daq.
  6. 6 IPv6 IPv4 manzillari nima uchun tugadi, IPv6 yozuvi va qisqartirish qoidalari, manzil turlari va ikki stekli ishlash. 9 daq.
  7. 7 UDP Transport qatlami nima uchun kerak, UDP sarlavhasi, datagramma chegaralari, hech qanday kafolat bermasligi va qachon ayn... 9 daq.
  8. 8 TCP va uning ishonchliligi Uch qadamli qo'l berish, bayt oqimi tushunchasi, tartib raqamlari va ACK, qayta yuborish hamda xabar chegarasini o'zingi... 9 daq.
  9. 9 Portlar va soketlar Port raqamlari diapazonlari, mashhur portlar, ulanishni aniqlaydigan to'rtlik, soket API ning bosqichlari va "port band"... 8 daq.
  10. 10 NAT va xususiy tarmoqlar Nima uchun NAT paydo bo'ldi, tarjima jadvali qanday ishlaydi, port yo'naltirish, NAT ning xavfsizlikka ta'siri va u buzg... 7 daq.
  11. 11 DNS Nom ierarxiyasi va rekursiv qidiruv, DNS paketini qo'lda yasash va o'qish, siqish ko'rsatkichlari, yozuv turlari va kesh... 10 daq.
  12. 12 HTTP asoslari So'rov va javob tuzilishi, usullar, holat kodlari, sarlavhalar, Content-Length ning roli va xom soket ustida HTTP. 9 daq.
  13. 13 HTTP/1.1 dan HTTP/3 gacha Doimiy ulanish, quvurlash va navbat blokirovkasi, HTTP/2 multiplekslash va HPACK, HTTP/3 nima uchun UDP ustida ishlaydi. 9 daq.
  14. 14 Cookie, sessiya va holat HTTP nima uchun holatsiz, cookie qanday ishlaydi, sessiya ombori, cookie atributlari va imzolangan cookie. 8 daq.
  15. 15 TLS va HTTPS TLS nimani va'da qiladi, qo'l berish bosqichlari, sertifikatlar va ishonch zanjiri, nima shifrlanadi va nima ochiq qolad... 8 daq.
  16. 16 Kechikish, o'tkazuvchanlik va tiqilinch Kechikish va tezlik farqi, kechikish nimalardan iborat, kanal-kechikish ko'paytmasi, sekin start va tiqilinch nazorati. 8 daq.
  17. 17 Tarmoq nosozliklarini aniqlash Pastdan yuqoriga tashxis tartibi, "rad etildi" va "javob yo'q" farqi, ping, traceroute, dig, ss va curl ni qachon ishlat... 8 daq.
  18. 18 Bir vaqtda ko'p mijoz Ketma-ket serverning muammosi, oqim va jarayon yondashuvlari, selectors bilan multiplekslash va asyncio. 8 daq.
  19. 19 Proksi, balanslovchi, CDN va P2P To'g'ri va teskari proksi, yuk balanslash usullari, CDN nima uchun kechikishni kamaytiradi va P2P ning o'rni. 8 daq.
  20. 20 Amaliy loyiha - o'z HTTP serveringiz Xom soketlar ustida ishlaydigan HTTP/1.1 serveri: so'rovni ajratish, marshrutlash, statik fayllar, xatolar va doimiy ula... 12 daq.