3-bo‘lim

Matn elementlari

Sarlavhalar, paragraflar, ro'yxatlar, matnni ajratish, iqtiboslar va maxsus belgilar bilan ishlash.

🕑 9 daqiqa o‘qish 📄 416 so‘z 👁 7 marta ko‘rilgan
Ushbu bo‘lim mundarijasi
  1. Sarlavhalar
  2. Paragraflar va satr ko'chirish
  3. Matnni ajratish
  4. Ro'yxatlar
  5. Tartibsiz ro'yxat
  6. Tartibli ro'yxat
  7. Ichma-ich ro'yxat
  8. Ta'riflar ro'yxati
  9. Iqtiboslar
  10. Oldindan formatlangan matn
  11. Maxsus belgilar
  12. To'liq amaliy misol
  13. Xulosa

Har qanday saytning asosi - matn. HTML da uni tuzilmalashtirish uchun o'nlab element mavjud.

Sarlavhalar #

HTML da oltita daraja bor: <h1> dan <h6> gacha.

HTML
<h1>1-daraja: sahifaning asosiy sarlavhasi</h1>
<h2>2-daraja: katta bo'lim</h2>
<h3>3-daraja: kichik bo'lim</h3>
<h4>4-daraja</h4>
<h5>5-daraja</h5>
<h6>6-daraja: eng kichik</h6>
Sarlavhalar bilan uchta muhim qoida
  1. Sahifada faqat bitta <h1> bo'lsin - u sahifaning asosiy mavzusi.
  2. Darajani tashlab ketmang: <h2> dan keyin <h4> emas, <h3> kelsin.
  3. O'lcham uchun ishlatmang: matnni kattalashtirish uchun <h3> emas, CSS ishlating.

Sarlavhalar tuzilmani bildiradi. Qidiruv tizimlari va ekran o'quvchilari (ko'zi ojizlar uchun) aynan shu ierarxiyaga tayanadi.

TO'G'RI h1 Python darsligi h2 O'zgaruvchilar h3 Nomlash qoidalari h2 Sikllar daraja ketma-ket NOTO'G'RI h1 Python darsligi h4 O'zgaruvchilar h1 Sikllar h2, h3 tashlab ketilgan ikkita h1 bor tuzilma buzilgan
Sarlavhalar sahifaning mundarijasini hosil qiladi

Paragraflar va satr ko'chirish #

HTML
<p>Bu birinchi paragraf. HTML bir nechta bo'shliqni bitta deb hisoblaydi.</p>

<p>
    Bu     matn     ko'p       bo'shliq bilan yozilgan,
    lekin brauzer ularni bitta bo'shliqqa aylantiradi.
</p>

<p>
    Manzil:<br>
    Toshkent shahri,<br>
    Chilonzor tumani
</p>

<hr>

<p>Chiziqdan keyingi matn.</p>
<br> ni ko'p ishlatmang

<br> faqat matn ichida majburiy satr ko'chirish uchun (manzil, she'r). Elementlar orasidagi masofa uchun CSS margin ishlating.

HTML
<!-- Yomon -->
<p>Birinchi</p><br><br><p>Ikkinchi</p>

<!-- Yaxshi: CSS bilan -->
<p>Birinchi</p>
<p class="katta-masofa">Ikkinchi</p>

Matnni ajratish #

HTML
<p>Bu <strong>juda muhim</strong> ma'lumot.</p>
<p>Bu <em>alohida urg'u</em> berilgan so'z.</p>
<p>Bu <b>qalin</b> va bu <i>kursiv</i> matn.</p>
<p>Bu <mark>belgilangan</mark> matn.</p>
<p>Eski narx: <del>50 000</del> Yangi: <ins>35 000</ins> so'm</p>
<p>Suv formulasi: H<sub>2</sub>O, kvadrat: x<sup>2</sup></p>
<p>Buyruq: <code>python asosiy.py</code></p>
<p>Bosing: <kbd>Ctrl</kbd> + <kbd>S</kbd></p>
<p>Natija: <samp>Fayl saqlandi</samp></p>
<p><small>Shartlar amal qiladi</small></p>
TegKo'rinishiMa'nosi
<strong>QalinMuhim mazmun
<b>QalinFaqat vizual qalinlik
<em>KursivUrg'u
<i>KursivFaqat vizual kursiv
<mark>Sariq fonBelgilangan matn
<del>ChizilganO'chirilgan
<ins>Tagi chizilganQo'shilgan
<sub>Pastki indeksH₂O
<sup>Yuqori indeks
<code>MonoshriftKod
<kbd>Tugma ko'rinishiKlaviatura
<strong> yoki <b>?

Ko'rinishi bir xil, lekin ma'nosi har xil:

  • <strong> - "bu mazmunan muhim". Ekran o'quvchisi uni kuchli ohangda o'qiydi.
  • <b> - "shunchaki qalin qilib ko'rsat". Semantik ma'no yo'q.

Xuddi shunday <em> (urg'u) va <i> (shunchaki kursiv). Deyarli har doim <strong> va <em> ni tanlang.

Ro'yxatlar #

Tartibsiz ro'yxat #

HTML
<h3>Kerakli vositalar</h3>
<ul>
    <li>Matn muharriri</li>
    <li>Brauzer</li>
    <li>Sabr-toqat</li>
</ul>

Tartibli ro'yxat #

HTML
<h3>Sayt yaratish bosqichlari</h3>
<ol>
    <li>Rejalashtirish</li>
    <li>HTML tuzilma yozish</li>
    <li>CSS bilan bezash</li>
    <li>Testlash</li>
</ol>

<!-- Raqamlash turini o'zgartirish -->
<ol type="A">
    <li>Birinchi variant</li>
    <li>Ikkinchi variant</li>
</ol>

<!-- Boshqa raqamdan boshlash -->
<ol start="5">
    <li>Beshinchi</li>
    <li>Oltinchi</li>
</ol>
type qiymatiNatija
1 (standart)1, 2, 3
AA, B, C
aa, b, c
II, II, III
ii, ii, iii

Ichma-ich ro'yxat #

HTML
<ul>
    <li>Frontend
        <ul>
            <li>HTML</li>
            <li>CSS</li>
            <li>JavaScript</li>
        </ul>
    </li>
    <li>Backend
        <ul>
            <li>PHP</li>
            <li>Python</li>
        </ul>
    </li>
</ul>
Ichki ro'yxat joyi

Ichki <ul> <li> ning ichida bo'lishi kerak, uning yonida emas:

HTML
<!-- NOTO'G'RI -->
<ul>
    <li>Frontend</li>
    <ul><li>HTML</li></ul>
</ul>

<!-- TO'G'RI -->
<ul>
    <li>Frontend
        <ul><li>HTML</li></ul>
    </li>
</ul>

Ta'riflar ro'yxati #

Atamalar lug'ati uchun:

HTML
<dl>
    <dt>HTML</dt>
    <dd>Sahifa tuzilmasini belgilaydigan til.</dd>

    <dt>CSS</dt>
    <dd>Sahifa ko'rinishini boshqaradigan til.</dd>

    <dt>DOM</dt>
    <dd>Brauzer hosil qiladigan hujjat daraxti.</dd>
</dl>
TegMa'nosi
<dl>Ta'riflar ro'yxati (description list)
<dt>Atama (term)
<dd>Ta'rif (description)

Iqtiboslar #

HTML
<!-- Uzun iqtibos - alohida blok -->
<blockquote cite="https://www.python.org/dev/peps/pep-0020/">
    <p>Sodda murakkabdan yaxshiroq. Murakkab chalkashdan yaxshiroq.</p>
    <footer><cite>The Zen of Python</cite></footer>
</blockquote>

<!-- Qisqa iqtibos - matn ichida -->
<p>Tim Berners-Lee <q>Veb hamma uchun bo'lishi kerak</q> degan edi.</p>

<!-- Qisqartma -->
<p><abbr title="HyperText Markup Language">HTML</abbr> - belgilash tili.</p>

<!-- Manzil -->
<address>
    Toshkent shahri, Chilonzor tumani<br>
    Email: <a href="mailto:[email protected]">[email protected]</a>
</address>

Oldindan formatlangan matn #

<pre> bo'shliq va satr ko'chirishlarni saqlab qoladi:

HTML
<pre>
def salomlashish(ism):
    return f"Salom, {ism}!"

print(salomlashish("Husanboy"))
</pre>

Kod uchun <pre> va <code> birga ishlatiladi:

HTML
<pre><code>baholar = [85, 92, 78]
print(sum(baholar) / len(baholar))
</code></pre>
Kodda < belgisini ko'rsatish

Agar kod ichida HTML teglari bo'lsa, ular brauzer tomonidan bajariladi. Buning oldini olish uchun maxsus belgilardan foydalaning:

HTML
<pre><code>&lt;p&gt;Bu paragraf&lt;/p&gt;</code></pre>

Maxsus belgilar #

Ba'zi belgilarni to'g'ridan-to'g'ri yozib bo'lmaydi:

BelgiKodNomi
<&lt;Kichik
>&gt;Katta
&&amp;Ampersand
"&quot;Qo'shtirnoq
bo'shliq&nbsp;Uzilmas bo'shliq
©&copy;Mualliflik huquqi
®&reg;Ro'yxatdan o'tgan
&trade;Savdo belgisi
&mdash;Uzun tire
&hellip;Ko'p nuqta
&rarr;O'ng strelka
×&times;Ko'paytirish
'&lsquo;O'zbekcha apostrof
HTML
<p>&copy; 2026 Softromeda &mdash; barcha huquqlar himoyalangan.</p>
<p>Narx: 50&nbsp;000 so'm</p>
<p>O&lsquo;zbekiston</p>
<p>Shart: <code>a &lt; b &amp;&amp; b &gt; c</code></p>
&nbsp; qachon kerak?

Uzilmas bo'shliq matnni bo'linishdan saqlaydi. 50&nbsp;000 yozsangiz, "50" bir satrda, "000" boshqa satrda qolmaydi. Xuddi shunday Husanboy&nbsp;K. yoki 10&nbsp;kg uchun ham foydali.

To'liq amaliy misol #

HTML
<article>
    <h1>Python o'rganishni qayerdan boshlash kerak?</h1>

    <p>
        <strong>Python</strong> - boshlovchilar uchun eng qulay dasturlash tillaridan biri.
        Uni o'rganish uchun matematik bilim <em>shart emas</em>.
    </p>

    <h2>Nima kerak?</h2>
    <ul>
        <li>Kompyuter (hatto eski bo'lsa ham)</li>
        <li>Internet - dastlabki o'rnatish uchun</li>
        <li>Kuniga 1&nbsp;soat vaqt</li>
    </ul>

    <h2>Bosqichlar</h2>
    <ol>
        <li>Python&rsquo;ni o'rnatish</li>
        <li>Sintaksis asoslarini o'rganish</li>
        <li>Kichik loyihalar yozish</li>
    </ol>

    <h2>Birinchi dastur</h2>
    <pre><code>ism = input("Ismingiz: ")
print(f"Salom, {ism}!")</code></pre>

    <blockquote>
        <p>Sodda murakkabdan yaxshiroq.</p>
        <footer><cite>The Zen of Python</cite></footer>
    </blockquote>

    <h2>Atamalar</h2>
    <dl>
        <dt>Sintaksis</dt>
        <dd>Til grammatikasi - kod qanday yozilishi kerakligi.</dd>

        <dt>Interpretator</dt>
        <dd>Kodni satrma-satr bajaruvchi dastur.</dd>
    </dl>

    <p><small>&copy; 2026 Softromeda Edu</small></p>
</article>
Amaliy topshiriq

Sevimli mavzuingiz haqida to'liq maqola sahifasini yozing:

  1. Bitta <h1> va kamida uchta <h2> bo'lsin.
  2. Har bir bo'limda kamida bitta paragraf bo'lsin.
  3. Bitta tartibli va bitta tartibsiz ro'yxat qo'shing (biri ichma-ich bo'lsin).
  4. <strong>, <em>, <mark> va <code> teglarini ishlating.
  5. <blockquote> bilan iqtibos keltiring.
  6. <dl> bilan uchta atamani izohlang.
  7. Kamida beshta maxsus belgi ishlating (&copy;, &mdash;, &nbsp; va h.k.).
  8. Kodni validatorda tekshiring.

Xulosa #

  • Sahifada bitta <h1> bo'lsin, darajalarni tashlab ketmang.
  • <strong> va <em> semantik, <b> va <i> faqat vizual - birinchisini tanlang.
  • <ul> tartibsiz, <ol> tartibli, <dl> ta'riflar ro'yxati.
  • Ichki ro'yxat <li> ichida joylashishi kerak.
  • <pre> bo'shliqlarni saqlaydi; kod uchun <pre><code> juftligi ishlatiladi.
  • < va & kabi belgilar uchun maxsus kodlar (&lt;, &amp;) kerak.
  • &nbsp; matnni noto'g'ri joyda bo'linishdan saqlaydi.

Keyingi bo'limda havolalar va rasmlarni o'rganamiz.

Xatolik topdingizmi?

Imlo xatosi, ishlamaydigan kod yoki noto‘g‘ri ma‘lumotni ko‘rsangiz - bizga xabar bering. Har bir xabar administrator tomonidan ko‘rib chiqiladi.