3-bo‘lim
Matn elementlari
Sarlavhalar, paragraflar, ro'yxatlar, matnni ajratish, iqtiboslar va maxsus belgilar bilan ishlash.
Ushbu bo‘lim mundarijasi
Har qanday saytning asosi - matn. HTML da uni tuzilmalashtirish uchun o'nlab element mavjud.
Sarlavhalar #
HTML da oltita daraja bor: <h1> dan <h6> gacha.
<h1>1-daraja: sahifaning asosiy sarlavhasi</h1>
<h2>2-daraja: katta bo'lim</h2>
<h3>3-daraja: kichik bo'lim</h3>
<h4>4-daraja</h4>
<h5>5-daraja</h5>
<h6>6-daraja: eng kichik</h6>
- Sahifada faqat bitta
<h1>bo'lsin - u sahifaning asosiy mavzusi. - Darajani tashlab ketmang:
<h2>dan keyin<h4>emas,<h3>kelsin. - O'lcham uchun ishlatmang: matnni kattalashtirish uchun
<h3>emas, CSS ishlating.
Sarlavhalar tuzilmani bildiradi. Qidiruv tizimlari va ekran o'quvchilari (ko'zi ojizlar uchun) aynan shu ierarxiyaga tayanadi.
Paragraflar va satr ko'chirish #
<p>Bu birinchi paragraf. HTML bir nechta bo'shliqni bitta deb hisoblaydi.</p>
<p>
Bu matn ko'p bo'shliq bilan yozilgan,
lekin brauzer ularni bitta bo'shliqqa aylantiradi.
</p>
<p>
Manzil:<br>
Toshkent shahri,<br>
Chilonzor tumani
</p>
<hr>
<p>Chiziqdan keyingi matn.</p>
<br> ni ko'p ishlatmang<br> faqat matn ichida majburiy satr ko'chirish uchun (manzil, she'r).
Elementlar orasidagi masofa uchun CSS margin ishlating.
<!-- Yomon -->
<p>Birinchi</p><br><br><p>Ikkinchi</p>
<!-- Yaxshi: CSS bilan -->
<p>Birinchi</p>
<p class="katta-masofa">Ikkinchi</p>
Matnni ajratish #
<p>Bu <strong>juda muhim</strong> ma'lumot.</p>
<p>Bu <em>alohida urg'u</em> berilgan so'z.</p>
<p>Bu <b>qalin</b> va bu <i>kursiv</i> matn.</p>
<p>Bu <mark>belgilangan</mark> matn.</p>
<p>Eski narx: <del>50 000</del> Yangi: <ins>35 000</ins> so'm</p>
<p>Suv formulasi: H<sub>2</sub>O, kvadrat: x<sup>2</sup></p>
<p>Buyruq: <code>python asosiy.py</code></p>
<p>Bosing: <kbd>Ctrl</kbd> + <kbd>S</kbd></p>
<p>Natija: <samp>Fayl saqlandi</samp></p>
<p><small>Shartlar amal qiladi</small></p>
| Teg | Ko'rinishi | Ma'nosi |
|---|---|---|
<strong> | Qalin | Muhim mazmun |
<b> | Qalin | Faqat vizual qalinlik |
<em> | Kursiv | Urg'u |
<i> | Kursiv | Faqat vizual kursiv |
<mark> | Sariq fon | Belgilangan matn |
<del> | O'chirilgan | |
<ins> | Tagi chizilgan | Qo'shilgan |
<sub> | Pastki indeks | H₂O |
<sup> | Yuqori indeks | x² |
<code> | Monoshrift | Kod |
<kbd> | Tugma ko'rinishi | Klaviatura |
<strong> yoki <b>?Ko'rinishi bir xil, lekin ma'nosi har xil:
<strong>- "bu mazmunan muhim". Ekran o'quvchisi uni kuchli ohangda o'qiydi.<b>- "shunchaki qalin qilib ko'rsat". Semantik ma'no yo'q.
Xuddi shunday <em> (urg'u) va <i> (shunchaki kursiv). Deyarli har doim
<strong> va <em> ni tanlang.
Ro'yxatlar #
Tartibsiz ro'yxat #
<h3>Kerakli vositalar</h3>
<ul>
<li>Matn muharriri</li>
<li>Brauzer</li>
<li>Sabr-toqat</li>
</ul>
Tartibli ro'yxat #
<h3>Sayt yaratish bosqichlari</h3>
<ol>
<li>Rejalashtirish</li>
<li>HTML tuzilma yozish</li>
<li>CSS bilan bezash</li>
<li>Testlash</li>
</ol>
<!-- Raqamlash turini o'zgartirish -->
<ol type="A">
<li>Birinchi variant</li>
<li>Ikkinchi variant</li>
</ol>
<!-- Boshqa raqamdan boshlash -->
<ol start="5">
<li>Beshinchi</li>
<li>Oltinchi</li>
</ol>
type qiymati | Natija |
|---|---|
1 (standart) | 1, 2, 3 |
A | A, B, C |
a | a, b, c |
I | I, II, III |
i | i, ii, iii |
Ichma-ich ro'yxat #
<ul>
<li>Frontend
<ul>
<li>HTML</li>
<li>CSS</li>
<li>JavaScript</li>
</ul>
</li>
<li>Backend
<ul>
<li>PHP</li>
<li>Python</li>
</ul>
</li>
</ul>
Ichki <ul> <li> ning ichida bo'lishi kerak, uning yonida emas:
<!-- NOTO'G'RI -->
<ul>
<li>Frontend</li>
<ul><li>HTML</li></ul>
</ul>
<!-- TO'G'RI -->
<ul>
<li>Frontend
<ul><li>HTML</li></ul>
</li>
</ul>
Ta'riflar ro'yxati #
Atamalar lug'ati uchun:
<dl>
<dt>HTML</dt>
<dd>Sahifa tuzilmasini belgilaydigan til.</dd>
<dt>CSS</dt>
<dd>Sahifa ko'rinishini boshqaradigan til.</dd>
<dt>DOM</dt>
<dd>Brauzer hosil qiladigan hujjat daraxti.</dd>
</dl>
| Teg | Ma'nosi |
|---|---|
<dl> | Ta'riflar ro'yxati (description list) |
<dt> | Atama (term) |
<dd> | Ta'rif (description) |
Iqtiboslar #
<!-- Uzun iqtibos - alohida blok -->
<blockquote cite="https://www.python.org/dev/peps/pep-0020/">
<p>Sodda murakkabdan yaxshiroq. Murakkab chalkashdan yaxshiroq.</p>
<footer>— <cite>The Zen of Python</cite></footer>
</blockquote>
<!-- Qisqa iqtibos - matn ichida -->
<p>Tim Berners-Lee <q>Veb hamma uchun bo'lishi kerak</q> degan edi.</p>
<!-- Qisqartma -->
<p><abbr title="HyperText Markup Language">HTML</abbr> - belgilash tili.</p>
<!-- Manzil -->
<address>
Toshkent shahri, Chilonzor tumani<br>
Email: <a href="mailto:[email protected]">[email protected]</a>
</address>
Oldindan formatlangan matn #
<pre> bo'shliq va satr ko'chirishlarni saqlab qoladi:
<pre>
def salomlashish(ism):
return f"Salom, {ism}!"
print(salomlashish("Husanboy"))
</pre>
Kod uchun <pre> va <code> birga ishlatiladi:
<pre><code>baholar = [85, 92, 78]
print(sum(baholar) / len(baholar))
</code></pre>
< belgisini ko'rsatishAgar kod ichida HTML teglari bo'lsa, ular brauzer tomonidan bajariladi. Buning oldini olish uchun maxsus belgilardan foydalaning:
<pre><code><p>Bu paragraf</p></code></pre>
Maxsus belgilar #
Ba'zi belgilarni to'g'ridan-to'g'ri yozib bo'lmaydi:
| Belgi | Kod | Nomi |
|---|---|---|
< | < | Kichik |
> | > | Katta |
& | & | Ampersand |
" | " | Qo'shtirnoq |
| bo'shliq | | Uzilmas bo'shliq |
| © | © | Mualliflik huquqi |
| ® | ® | Ro'yxatdan o'tgan |
| ™ | ™ | Savdo belgisi |
| — | — | Uzun tire |
| … | … | Ko'p nuqta |
| → | → | O'ng strelka |
| × | × | Ko'paytirish |
| ' | ‘ | O'zbekcha apostrof |
<p>© 2026 Softromeda — barcha huquqlar himoyalangan.</p>
<p>Narx: 50 000 so'm</p>
<p>O‘zbekiston</p>
<p>Shart: <code>a < b && b > c</code></p>
qachon kerak?Uzilmas bo'shliq matnni bo'linishdan saqlaydi. 50 000 yozsangiz,
"50" bir satrda, "000" boshqa satrda qolmaydi. Xuddi shunday Husanboy K. yoki
10 kg uchun ham foydali.
To'liq amaliy misol #
<article>
<h1>Python o'rganishni qayerdan boshlash kerak?</h1>
<p>
<strong>Python</strong> - boshlovchilar uchun eng qulay dasturlash tillaridan biri.
Uni o'rganish uchun matematik bilim <em>shart emas</em>.
</p>
<h2>Nima kerak?</h2>
<ul>
<li>Kompyuter (hatto eski bo'lsa ham)</li>
<li>Internet - dastlabki o'rnatish uchun</li>
<li>Kuniga 1 soat vaqt</li>
</ul>
<h2>Bosqichlar</h2>
<ol>
<li>Python’ni o'rnatish</li>
<li>Sintaksis asoslarini o'rganish</li>
<li>Kichik loyihalar yozish</li>
</ol>
<h2>Birinchi dastur</h2>
<pre><code>ism = input("Ismingiz: ")
print(f"Salom, {ism}!")</code></pre>
<blockquote>
<p>Sodda murakkabdan yaxshiroq.</p>
<footer>— <cite>The Zen of Python</cite></footer>
</blockquote>
<h2>Atamalar</h2>
<dl>
<dt>Sintaksis</dt>
<dd>Til grammatikasi - kod qanday yozilishi kerakligi.</dd>
<dt>Interpretator</dt>
<dd>Kodni satrma-satr bajaruvchi dastur.</dd>
</dl>
<p><small>© 2026 Softromeda Edu</small></p>
</article>
Sevimli mavzuingiz haqida to'liq maqola sahifasini yozing:
- Bitta
<h1>va kamida uchta<h2>bo'lsin. - Har bir bo'limda kamida bitta paragraf bo'lsin.
- Bitta tartibli va bitta tartibsiz ro'yxat qo'shing (biri ichma-ich bo'lsin).
<strong>,<em>,<mark>va<code>teglarini ishlating.<blockquote>bilan iqtibos keltiring.<dl>bilan uchta atamani izohlang.- Kamida beshta maxsus belgi ishlating (
©,—, va h.k.). - Kodni validatorda tekshiring.
Xulosa #
- Sahifada bitta
<h1>bo'lsin, darajalarni tashlab ketmang. <strong>va<em>semantik,<b>va<i>faqat vizual - birinchisini tanlang.<ul>tartibsiz,<ol>tartibli,<dl>ta'riflar ro'yxati.- Ichki ro'yxat
<li>ichida joylashishi kerak. <pre>bo'shliqlarni saqlaydi; kod uchun<pre><code>juftligi ishlatiladi.<va&kabi belgilar uchun maxsus kodlar (<,&) kerak. matnni noto'g'ri joyda bo'linishdan saqlaydi.
Keyingi bo'limda havolalar va rasmlarni o'rganamiz.
O‘qish tarixini saqlamoqchimisiz?
Tizimga kirsangiz, tugatgan bo‘limlaringiz saqlanadi va qoldirgan joyingizdan davom etasiz.
Xatolik topdingizmi?
Imlo xatosi, ishlamaydigan kod yoki noto‘g‘ri ma‘lumotni ko‘rsangiz - bizga xabar bering. Har bir xabar administrator tomonidan ko‘rib chiqiladi.